تبلیغات
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر - تات شناسی
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر

تات شناسی

نویسنده :بهمن رحمانی
تاریخ:سه شنبه 29 اردیبهشت 1394-04:26 ب.ظ




زبان تاتی از زبان‌های ایرانی شاخه شمال‌غربی و بازمانده یکی از گویش های مادی هستند. گویش‌های این زبان روزگاری از شمال ارس تا سمنان گسترده بود ولی امروزه با ترک‌زبان و فارس‌زبان شدن بخشی از شمال‌غربی ایران تنها جزیره‌هایی از گویشهای تاتی در منطقه بجا مانده است.

بزرگترین این جزیره‌ها در شهرستان تاکستان ( استان قزوین )دیده می‌شود. تاتی تاکستان یکی از کهن‌ترین زبان‌های ایرانی است که از دیدگاه زبان شناسی، ارزش ویژه‌ای دارد. بیشترین آمار جمعیتی تات‌های ایران متعلق به پنج شهرستان کهن کرج، ساوجبلاغ، طالقان، تاکستان و بوئین‌زهرا می باشد. تاکنون هیچ آمار رسمی در مورد تات‌های این پنج منطقه ارائه نشده است.

تات‌های این منطقه که به تات‌های جنوب شهرت یافته اند، در شهرها و روستاهای زیر زندگی می‌کنند:

- در استان تهران، شهرستان کرج در گذشته نه چندان دور، البته اطراف آن روستاهای جاده کرج به چالوس، کلاک، سرحدآباد، اشتهارد، بیلقان، آتشگاه، هلجرد، سیاهکلان، ده مصباح قدیم و ... تات زبان اند.

- در استان تهران، شهرستان ساوجبلاغ روستاهای بالای جاده که اکثراً کوهستانی است. مانند: سنج، برغان، سفیداران، سیرود، کوشک زر، آردهه، اغشت، سیباندره، بانوصحرا، فشند، ولیان، کله رود، اسکولدره، آجین دوجین، عالم زمین، خوروین و عالم زمین و... تات زبان اند.

-در استان تهران، بخش طالقان بغیر از روستاهای گته ده، ناریان، دیزان، گراب، اسکان و ده در بالا طالقان به زبان مازنی (مازندارنی) و روستای میناوند در پایین طالقان ترک زبانند و روستاهای دیگر مانند تکیه ناوه، اورازان، خچیره، نساء علیا، نساء سفلی، گوران، گلینک، میر، جویستان، حسنجون و ... تات زبان اند.

-در شهرستان تاکستان، شهر تاکستان و در بخش اسفرورین،شهر اسفرورین و روستای قرقسین، تات زبان اند.

-در شهرستان بوئین زهرا، شهرهای شال و دانسفهان و روستاهای خیارج, خوزنین, خروزان, ابراهیم‌آباد و سگزآباد و … تات زبان اند.

- تاتهای خلخال، جیرنده، کلور، طارم، عنبران، میناباد، میرزانق، کلش، سروآباد، پیله‌زیر، پیله‌رود، جید، لرد، شاهرود، تولش، عنبران علیا، لنکران و ماسالی جمهوری آذربایجان.

به طور کلی زنجیره مناطق تات‌نشین از شهر تاکستان شروع شده و به سمت جنوب و جنوب شرقی ادامه می‌‌یابد و در نهایت در شهرستان بوئین زهرا به روستای تاریخی سگزآباد پایان می‌یابد.

-  در استان مرکزی (منطقه وفس) نیز روستاهای وفس، چهرقان، گورچان و فرک به زبان تاتی صحبت می‌‌نمایند. این روستاها به فاصله 100 تا 120 کیلومتری شهر اراک و در شمالی‌ترین نقطه استان مرکزی واقع شده اند. مناطق کوهستانی و خوش آب و هوا و شغل مردم روستاها کشاورزی، باغداری و دامداری است که به دلیل مواجه شدن با کمبود آب و عدم توجه مسئولین به نیاز مردم و نیروهای انسانی جوان، به شدت روستاها خالی از سکنه می‌‌شوند و در شهرهای مانند تهران، قم، اراک، کرج، ساوجبلاغ، طالقان و ... سکونت می‌‌نمایند.

در این میان از مهمترین و دست نخورده‌ترین گویش تاتی یعنی گویش اشتهاردی که در شهرستان کرج  قرار دارد ،نام برده نشد. حال آنکه طبق کتاب تات نشینهای بلوک زهرا نوشته جلال آل احمد این گویش شاید خالص ترین گویش زبان تاتی باشد. چون منطقه اشتهارد که در سر راه کرج به بویین زهرا در 80 کیلومتری کرج و 25 کیلومتری بویین زهرا قرار دارد به علت خشکی و کمی آب از دستبرد کوچ نشینهای ترک در امان بوده و مردم آن همچنان زبان قدیم خود را حفظ کرده اند.

گویش وفسی یکی از زیر شاخه های زبان مادی ( تاتی ) می باشد و با  قدمتی 3000 ساله. گویش وفسی جزو زبان های شمال غربی ایران می باشد. زبان های شمال غربی ایران، خود به هفت زیر گروه اصلی و تعدادی گروه فرعی تقسیم می شود که گویش وفسی جزو زیر مجموعه « تاتی » قرار می گیرد.

برای مطالعه و تحقیق بر روی گویش وفسی، لازمست که با گروه اصلی « زبان های تاتی» بیشتر آشنا شویم. خوشبختانه تا کنون تحقیقات و مطالعات بسیار زیادی بر روی زبان های تاتی(مادی) توسط محققان داخلی و خارجی انجام شده است که می تواند منبع بسیار خوبی برای علاقه مندان به گویش تاتی و وفسی باشد و خوشحالی بیشتر از این بابت که پروفسور دونالد استیلو آلمانی مطالعاتی را مشترکاً بر روی زبان تاتی و گویش وفسی انجام داده است.


پروفسور دونالد استیلو :

درباره گویش اراکی(عراقی) باید گفت که قبل از پیدایش شهر فعلی اراک، در نقاط مختلف این استان، لهجه های متفاوتی وجود داشت؛ از جمله گویش « تاتی » در منطقه وفس، لهجه مردم شرا (چرّا) و کزاز و سربند، که هر کدام در صورت و آوا تفاوتهایی با هم داشته و دارند.
 پس از بقای شهر اراک و مهاجرت و اسکان گروه های مردمی با لهجه‌های متفاوت در این ناحیه، یک ترکیب خاصی از لهجه های مختلف به وجود آمد که تا پیش از پیدایش رادیو، سینما و تلویزیون متداول بود، اما با پیدایش رسانه های گروهی و تسلط زبان (لفظ قلم) با لهجه تهرانی و زبان رسمی دولتی، گویش محلی کم کم فراموش گردید و اینک مردم اراک تا حدی بدون لهجه بوده و کتابی یا تهرانی سخن می گویند.
ولی در روستاهای اطراف و خود شهر محاوره پیرمردان و پیر زنان همان لهجه قدیمی می باشد که بیشتر لغات و الفاظ ریشه در زبان اوستایی و پهلوی دارد،ولی امروزه در حال نابودی و از بین رفتن است و ضرورت دارد برای حفظ و نگهداری واژه های اصیل و سره قدیمی به روستاها و در بین عشایر رفته و به جستجوی آن پرداخت، تا براین گنجینه ادب دست یافت.


متن لاتین و ترجمه ذیل از مقاله پروفسور دونالد استیلو آلمانی، انتخاب شده است.

Vafsi in Tafresh area

In the Tafresh area there are four languages whose interrelationships or further affiliations to other groups of NWI (Northwest Iranian) have never been defined

 

Vafsi, a seemingly mixed language (spoken in four villages) with features of both the Tatic and the Central Plateau groups, with a heavy overlay of some form of Kurdic; it does not, however, look to be a normal transitional language between any of these groups but rather a later mixture of all three groups, probably due to population movements and language switching

 

Tafreshi

Ashtiani

Amorei

 

در ناحیه تفرش، چهار زبان وجود دارد که ارتباط متقابل یا وابستگی آنها به سایر گروه های زبانی شمال غربی ایران، قابل تعریف و تعیین نمی باشد:

وفسی، ظاهراً زبانی مرکب و مخلوط است ( در چهار روستا صحبت می شود) که ویژگی هایی مشترک از دو گروه زبانی تاتی و فلات مرکزی دارد. همچنین این زبان به مقدار زیادی تحت تاثیر گونه هایی از زبان کردی قرار گرفته است؛ به نظر نمی رسد که زبان وفسی، یک زبان انتقالی معمولی از این سه گروه زبانی ( تاتی، فلات مرکزی و کردی) باشد بلکه بیشتر می توان گفت که ترکیب و مخلوطی از این سه گروه است که احتمالاً در نتیجه ی حرکت جمعیت و تغییر زبان حاصل شده است.

تفرشی

آشتیانی

آمره ای

پروفسور استیلو در این مقاله به شرح و توضیح زبان های شمال غربی ایران می پردازد و آنها را به ۷ گروه اصلی و ۲ گروه فرعی تقسیم می کند.

هفت گروه اصلی عبارتند از: تاتی، کردی، گورانی، زازکی / دیملی، کاسپین، فلات مرکزی و بلوچی.

دو گروه فرعی عبارتند از: ۱) زبان های ناحیه تفرش ۲) زبان های ناحیه سمنان.

ایشان، زبان وفسی را، هم به صورت زیر شاخه ای از زبان تاتی مطرح کرده است(زبان وفسی فرمی غیر عادی از گویش تاتی است) و هم آن را به صورت زبانی مستقل جزو زبان های ناحیه تفرش تقسیم بندی نموده است.

-- بررسی تاریخی واژه تات

 بررسی تاریخی واژه تات به چند جهت دارای اهمیت است :

1- بیـانگـر معنای متفاوت تات در ادوار تاریخی گوناگون است .

2- سیر تاریخی پیشرفت زبان ترکی از غرب به شرق، بویژه در زمان صفویه و بعد از آن نشان می دهد .

3- مشخص می کند که زبان تاتی کنونی با لهجه های متفاوت، زبان مشترک ایالت آذربایجان و ایران بوده است .

4- بیانگر زیر بنای مشترک زبانهای ایرانی در قلمرو ایران بزرگ است که بقـایـای جزیــره های زبان تاتی آذربایجان و زنجان و مناطق غرب،گواه آن است .

5- به معرفــی تاریخـی یکی از اصیل ترین زبانهای ایران می پردازد و علاوه بر معرفی زبان تاتی، به معرفی مردمی می پردازد که به این زبان سخن می گویند .

 واژه « تات» از دو منشاء زبانی به مــا رسیده است:

یکی زبـــــــان فارســی باستـان ودیگر زبان ترکی.

تات در زبان باستان به صورت پسوند استفاده می شده است، اما تات در زبان ترکی به معنی خارجی یا بیگانه می باشد. 
پس از حضــور ترکـان در سرزمین های شرق ایران، به ایرانیان تحت سلطه ترک ها ، تات  گفتند.  اگر چه با تسلط بیشتر  ترک ها  تات معنی وسعیتری به خود گرفت. تـا اینکـه  در دوره  اقتدار تـرک ها در ایران، معادل ایرانیان شد . اما مردم ایران با استعداد فرهنگی و پیشینه تاریخی ای که داشتنــد  معنــی تات را از مفهوم  بیگانــه و خارجی به معنی ایرانی و اهل قلم تغییر دادند .بطوریکه در دوره صفویه، جامعه ایران به دو گروه اهل شمشیر (ترک ها ) و اهل قلم (تاتها وتاجیک )تقسیم شده بود.

اگر چه تات و تاجیک  و هیئت های متفاوت  آن در مورد ایرانیان بکار می رفت، ولی نمی توان گفت که معنی تات و تاجیک  کاملاً برابر بوده  است . زیرا معنایی که فرهنگ و لغت های ترکی و مفاهیمی که سفرنامه نویسان  اروپایی  از این دو واژه داده اند و همچنین سکوت فارسی نویسان ایرانی، در مورد استفاده از واژه تات جملگی شواهد و دلایلی هستند که اندکی  تفاوت درمعنی و مفهوم این دو واژه را نشان می دهند و احتمالاً واژه تات نسبت به تاجیک  از نظر معنی و مفهوم منفی تر بوده است  و به همین جهت است که در متـون گذشتـه  فارسـی، فقط در پنج مورد از واژه تات استفاده نموده اند و بطور یقین دو مــورد آن نیــز بخاطـر ضــرورت شعـری بوده است . ولـی واژه  تاجیک را  بطـور متعـدد و در متــون گوناگون فارسی می توان دید .

به هر حال با سقوط صفویه و به مرور زمان، این مرزبندی جامعه ایران- تات ها (تاجیک ها) و ترک ها - از بیـن  رفت و زبان  مـردم  هرمنطقه را نیز بنام همان ایالت یا منطقه  نامیدند مانند : لری،گیلکی، تالشی، مازندرانی،کردی، مشهدی و.... در حالی که زبان شهرهای بزرگ شمال غرب ایران به ترکی تغییر یافته بود . البته این تغییر زبان بصورت تدریجی و از زمان سلجوقیان تاپایان حکومت صفویه انجام گرفته است. اما نیم زبانهای شمال غرب ایران که در روستاها و آبادی های پراکنده متداول بود ،به نام زبان تاتی در بعضی مناطق  به نام همان روستاها- مثل هرزنی و... خوانده شدند.

 م. دیاکونوف روسی نویسنده ی کتاب  تاریخ ماد  در مورد این زبان چنین می نویسد :

تاتی مانند تالشی و مازندرانی وگیلکی از بقایای زبان هنداروپایی است که در ابتدا ، زبان ماد شرقی بوده است  و با اینکه در لهجه های مزبور از لحاظ منشاء لغوی سهم فارسی فوق العاده زیاد است. ولی این زبان کاملاً مبنا و مایه مادی خود را حفظ کرده است .
 درشصت سال  اخیر در ایران نیز پژوهش هایی برای شناساندن این زبانهای ایرانی انجام گرفته است .
 
دکتر احمد کسروی ، اولین کسی بود که در این زمینه اقدام نمود . او این نیم زبانهای پراکنده شمال غربی ایران را « آذری » خـوانــد  و دیگــران نیــز بنام های تاتــی، هرزنی، مادی، تالشی، کردی و..... از آن یاد کرده اند.

بنابر این « تات » واژه ای است ترکی، که در ابتدا به مردم غیر ترک درمناطــق ترک نشین گفته می شد، سپس به تمام ایرانیـــان اطـــلاق شد .
اکنــون نیز به بقایای نیم زبان های غربی ایران  عمدتا « تاتی » و به مــردمی که به این زبـــان  سخــن می گویند « تات » می نامند .


 پیترودلاواله جهانگرد  انگلیسی، قشون شاه عباس را چنین توصیف می کند:

قشون ایران مرکب از چهار دسته است که به ترتیب اهمیت از پایین ترین آنها یعنی تفنگچیان که شاه چندی پیش به توصیه آنتونی شرلی انگلیسی به تشکیل آن همت گماشت، شروع می کنم .

تفنگچیان از نژاد اصیل ایرانی هستند که مسکن و ماوای آنها در شهــرها و دهات است و چون در تمام سـال حقــوق می گیرند ،مجبورند هروقت به وجود آنها  احتیاج باشد فوراً به خدمت حاضر شوند.
نجیب زادگان یعنی قزلباش ها وارد این دسته نمی شوند. درحقیقت افراد آن را فقط رعیت ها تشکیل می دهند .به رعیــت لفظ «  تات » نیــز اطـلاق می شـود. در فارسی وقتی تات می گویند منظور این است که طرف از طبقه نجبا (قزلباش) نیست !؟
ولی در حقیقت آنان اصیل تر از قزلباشها هستند، زیرا دسته اخیرالذکر فقط از زمان شاه اسماعیل صوفی  به بعد خود را به زور اسلحه تحمیل کرده اند و درحالی که تات ها  ایرانـــی الاصل هستنــد  و ساکنیــن واقعـــی این  سرزمین را تشکیـل می دهند و خیلی از بزرگان و ثروتمندان و بعضی میرزاها و بطــور کلی کسانی که به دلایلی جزء سپاهیان منظم نیستند ویا مشـاغل درباری و دولتی ندارند، در طبقه بندی از « تات ها» محسوب می شوند. تفنگچیان نیز جزو همین طبقه « تات » هستند و معمولاً از آبادیها و دهات آمده اند.

درمیان تفنگچیان، مازندرانی ها خود را ممتاز و مشخص ساخته اند و آنان بودند که دوسال پیش در ارمنستان برخلاف میل شاه از قلعه ایروان  دفاع کردند و محمد پاشا سردار ترک را که با دویست و حتی سیصد هزار نفر حمله کرده بود ، بعد از چند روز جنگ و ستیز شکست دادند .
عده تفنگچیان قوای ایران فعلاً قریب بیست هزار نفر است و چون آنان از « تاتها » هستند تاج قزلباش بر سر ندارند و عمامه ای ساده می بندند .

پیترودلاواله درجای دیگر می نویسد :

امروز اتکای او (شاه عباس ) به تفنگچیان تات  ومخصوصاً غلامانی است که روز به روز  بر قدرتشان اضافه می شود و به مقام های بلند گماشته می شوند ...شاه تقریباً تمام وزراء و منشیان  وسایر صاحب منصبان را ازمیان «تات ها» انتخاب می کند و مشاغل نظامی را در دست غلامان یا فرزندان آنها متمرکز کرده است.

 انگلبرت کمپفر  هم در فصل یازدهم سفرنامه خود می نویسد  :

 « زبان رایج دربار ایران ، ترکی است که زبان مادری سلسله صفویه است و این زبان با زبان مردم عادی مملکت تفاوت دارد .»

درمبحث «قشون ایران و فرمانده آن » چنین می نگارد:

... این کلاه خاص صوفیان صفوی باعث شد که آنها از طرف ترک ها « قزلباش» نامیده شوند ،یعنی کسانی که سر سرخ دارند.
درست است که ترک ها با بکاربردن این لفظ دشنامی رادر نظر داشتند اما قزلباش ها این نام را مایه افتخــار دانستند . بدین ترتیـب قزلباش ها سخت برخود می بالند و به مردم بومی این سرزمین کــه آنهــا را تاجیک یا  تازیک و یا بطـور کلی « تات » می نامند به دیده تحقیر می نگرند .

تفنگچیان، تنفگچی لر آقاسی (فرمانده  تفنگچیان ) که به قــوایی مـرکب از دهقانــان و پیشه وران ایران فرماندهی دارد، در قشون ایران دارای رتبه سوم است .

و   در   سفرنامه سانسون چنین آمده است :

این کلاه (تاج) بسیــار مـورد احتـرام همـه می باشد زیرا می گویند که این کلاه به دوازده امام اختصاص دارد . تمام خان ها  و قزلباش ها در روز های سلام و تشریفات این کلاه را بر سر می گذارند .

ولی « تاتها » که کشوری  هستند ، نمی توانند این کلاه را بر سر بگذارند. همچنین اعتمادالدوله فعلی نیز که از خوانین  لشگری نیست ،این کلاه را برسر نمی گذارند.

تات ها بومی های محلی ایران هستند و  قزلباشها که به معنی « طلا سران » یا سرخ کلاهان یا سرخ سران می باشند ، لشگــری هستند . قـزلباش ها از سلسلـه غلامان می باشند.یعنی در اصل غلام بوده اند یا از ملت هایی هستند که به ایران پناهنده شده اند . بسیاری از قزلباشها از دمشق و هنگری  به ایران آمده اند.

قابل ذکر است که شاهسونها وسایر ایلات ترک زبان آذربایجان، شهرنشینان و روستاییان را « تات » می نامند . شهرنشین هــا یا به قــول شاهســون ها « تات ها »‌ که جز خــوردن وخوابیــدن و اندوختــن کاری نداشتنــد . ...
شعر بسیار معروفی که یک شاعر گمنام  اهل   قره درویش به اسم غفار سالها پیش سروده، مناظره ای است بین شاهسون و تات،که تات شاهسون را به اسکان و آسایش در شهر وخانه دعوت می کند و شاهســون از نعمت و برکت و لذت چادرنشینی دفاع می کند و شهرنشینی را نمی پسندد .

تات ددی ای شاهسون گل بو کوچماقدان اوتان
 استراحت اوتور میندار سوایچماقدان اوتان

 تات گفت : ای شاهسون بیا و از کوچ بگذر  -  بیا و ساکن شو و از خوردن آب آلوده راحت باش .

در این مناظـره تات و شاهســون، دو نکته بنیــــادی جلب  نظر می کند:

نخست تات نام کردن شهری و روستایی، از جانب شاهسون است .

این اصطلاح  همان معنی ومفهوم هفتصد سال پیش را به یاد می آورد  که ابوحیان اندلسی  درکتاب « الادراک للسان الاتراک »‌و مولف « تحفه الزکیه فی اللغه الترکیه »، واژه «طیت» و«طاط» را شهرنشین و کشاورز معنی کرده اند .

دوم، پرهیز چادر نشینان  به ویژه ترکان از شهرنشینی است که این خود از اختلافات  لهجه ترک و تات  و ناهماهنگــی شهــری و  روستایــی خبـر می دهد .
این دو نکته  ضرب المثل معروف ترکی را به یاد می آورد که می گوید :

« تورکه شهرایچی زندان گلیر»    یعنی  داخل شهر برای ترک به زندان می ماند.

از مثل و مناظره که بگذریم و به ابزار آلات  کشاورزان آذربایجانی امروزی   به دقت نظر افکنیم:

می بینیم که در همـــه این  ابزارآلات، آنان از واژه ها و اسامـی گذشته یعنی  « تات = فارسی زبانان » هستند.

 همانند :

کدخدا ،  ورزیار ،  رشبر(رنجبر) ،  باغبان ،  میرآو ،  چوپان ،   چودار ، پادار ،  رمی ،  شخم ،  تخم ، گاوآهن ، جوت(جفت) ،  خرمن ،  خرمنگاه ،  شنه (شانه) ،‌ جرجر ،  جوال ،  باغ ،  باغچه ،  میشه(بیشه ) ، بستان، بیل ،  بیلچه ،  دن آو ،  خاک آو ،  شورآو  ، کوشن ،  ورزن ،  چمن ،  سنبل   و...

جلال آل احمد  می نویسد:

گرچه دهات دیگر بلوک زهرا (که اغلب در آنها بوده ام و مطالعات کلی کرده ام ) مـردم به ترکـی حـرف می زنند ولی مثلاً در  « خوتان » و « ماشگین » و « چیسگین » ادوات زراعت و کشاورزی و اصلاحات خاص آن هنوز به زبان « تاتی » است.

 بهرحال تات ها  یک تیره ایرانی هستند که عمدتاً در کنــاره های غــربی دریای خزر و آذربایجان شرقی زندگی می کنند، زبانی و گویشی که تات ها بدان سخن می گویند ، در زمانهای دیرین گسترش بسیاری داشته است، شواهد عینی و پژوهش هایی که انجام گرفته است ، نشان می دهد زمانی همــه مــردم آذربایجان، قزوین و طارمات را در بر می گرفته، همانطور که گفته شد  بعدها با اشاعه زبان ترکی، تاتی کم کم از میان برداشته شد و تنها ساکنین چندین آبادی در جای جای این سرزمین کهن و کشور پهناور  این زبان را نگهداری و تا به امروز حفظ نموده اند .

از شمار تات های کنونـــــی آمار دقیقــــی در دســـــت نیست ولی امروزه بصورت جزیره های کوچک در  جاهای مختلف کشور بزرگ ایران سکونت دارند .
در  استان زنجان  ، شاهرود خلخال ، چندین آبادی در  رودبار گیلان ،  شال ،  اسفرورین  ،آبادی های دیگری در  قزوین و تاکستان ، هرزند ، کرینگان ، گلین قیه درمرند ، زنور ،حسنو  در قره داغ ، چند روستا در بجنورد و توده های  زیادی  به شکل پراکنده در کرج،  شهرقدس، اشتهارد، طالقان، ساوجبلاغ، اسلامشهر و دیگر شهرهای ایران و همچنین بخشی از ساکنان شبه جزیره آبشوران، سوراخانی، بالاخانی، باکو، نواحی شماخی ،کربا ، قوناخ کند ،دیوچی ، خیزی و دیگر بخش های آذربایجان شوروی سابق و همچنین ناحیه دربند و برخی دیگر از نواحی داغستان و کایتاکو و طبسران در شوروی سابق نیز تات نشین هستند.

بنابه آمار مندرج به سال1362 خورشیدی در شوروی سابق عده تات ها در آن کشور قریب به یازده هزار نفر بوده است . این درحالی است که در ایران به مراتب بیشتر بوده اند. زیرا تنها در آبادی های اسبو، اسکستان، درو، کلـور، شال، دیز، لــرد، کـرن، گیلـوان و شاهـــرود خلخال بدون در نظر گرفتن سایر نقاط تات نشین ها قریب به چهل هزار نفر  به زبان تاتی در سال 1353 خورشیدی  سخن می گفتند.

شایان ذکر است پژوهشگران ایرانی تاکنون فرصت انــدکی را صرف پرداختن به زبان و فرهنگ مردم تات نموده اند.
 احمد کسروی  ضمن پژوهشی مفصل درباره آذری، زبان آذربایجانی ها در روزگار پیش از استیلای اقوام ترک، تاتی امروزی را بعنوان واپسین یادگار آن زبان به روشنی شناسانیده و می نویسد:

«آذری به یکباره از آذربایجان ناپدید نگشته است و هنوز درچندین نقطه   میان خود بومیان به آن زبان سخن گفته می شود و آنچه ما می دانیم یکی از آن جاها هرزند و گلین قیه از پیرامون مرند و دیگری زنور و حسنو در قره داغ وخلخال است...  چنانکه شنیده ایم در لیقوان و آن پیرامون تا  شصت- هفتاد سال پیش آن را می شناخته اند ودرباره خاندان ها گفتگو می شده، ولی سپس ناپدید گردیده».

 معرفی منابع جهت آگاهی بیشتر از زبان و فرهنگ تاتی:
 
1- آذری ها یا زبان باستان آذربایجان  -  احمــد کسـروی
2-گویــش آذری  - انارجانی
3 -هرزند و کرینگان خلخال یک لهجه ی آذری  - عبدالعلی کارنگ
4- زبان دیرین آذربایجان - منوچهر مرتضوی
5- چند مقاله کوتاه از احسان یار شاطر
6-آثاری از یحیی ذکاء و رحیم ملک زاده
................

در کشور شوروی کارهای چشمگیری درباره زبان و فرهنگ تاتی انجام پذیرفته، چنانکه حتی تاتی زبانهای آن کشور برای خود خط و کتابت ویژه ای داشته و دارند
در ظرف چهل پنجاه سال اخیر کتب و تالیفات بالنسبه فراوانی به زبان تاتی منتشر شده، از جمله میتوان افسانه های خ- داداش اف را نام برد . در سال1940 مجموعه ای از فرهنگ عامه تاتی چاپ و منتشر شده است.
از پیشینه تاریخی و سیر تکوینی تاتی هنوز آگهی چندانی در دست نیست.

 دکتر احمد کسروی در کتاب آذری یا زبان باستان آذربایجان ، زبان مردم آن دیار را تا پیش از ورود ترکان به آن نقاط، و اشاعه زبان و فــرهنگ مسلط ترکــی، آذری نامیــده است و تاتی کنـونـی را ادامه و  بازمانده  آذری معرفی نموده است، و این بیانگر آن است که اکثر آذری های ترک کنونی، تاتهای ترک شده هستند.


تاتی در واقع همان زبان پهلوی است که در اثر گذر زمان و حوادث روزگار تاتی نامیده شد .لکن تاتی امروز هم مثل اکثر زبانهای دیگر معجونی است که  از زبانهای گوناگون تشکیل شده است.

 - ادبیات تات :

 حوزه ادبیات تات با در نظر گرفتن اشعار پراکنده، صده هشتم  قمری می باشد که بر جای مانده است و دارای سابقه طولانی  است.
 اما تاریخ آغاز جدید آن به دوره پس از وقوع انقلاب 1917 روسیه میرسد. که اشعار و نمایشنامه های م. بخشی اف متولد1910 و اشعار و داستانهای ده آنتی لوف متولد 1913 گواه این موضوع است .

تا جایی  که نگارنده آگاهی دارد به جز قوم کُرد که از این بابت وضعیت خاصی دارد ،دیگر اقوام گوشه و کنارمیهن ما نیز وضعیتی همانند تات ها دارند. از جمله علل آن نیز این است که از صـده پنجـم تا اواسـط صده چهاردهم هجری قمری به مدت یکـــهزار سـال سلالــه های تـرک و یـا ایرانیـــــان ترک شده ای مانند صفویان در ایران فرمانروایی کرده اند.

 و همه اینها چه آندسته که درباره آنها تکیه گاه  فرهنگ و مدنیت ایرانی شده و چه آن دسته که به این مقوله عنایتی ننموده و به نشر زبان خود به طرق مختلف همت گماشته اند، همگی در کوثر ایران و ایرانیت تحلیل رفته اند و آنچه مانده و در جامعه ایرانی ریشه دوانده و سایه گسترده زبان ترکی است.

ورود سلاله های ترک به ایران و حکومت آنها در این کشور، همیشه همراه با مهاجرت گروه انبوهی از تیره ها و طوایف ترک زبان بوده، این گروه ها  که اغلب در نیمه شمالی ایران اسکان می یافتند. به لحــاظ برخــورداری از برتـری سیاســی و حقوق اجتماعی ویژه و همچنین داشتــــن تعصب قومی، به زبــان مردمان بومی سخن نمی گفتند .
این امر بطور کلی یک تقابل و رویارویی زبانی بین ملت ایــران با ملتی بیگانه بود در این رویارویـی، زبان فارسی به لحاظ بهره مندی از یک پشتـوانه سترگ و تاثیر گذار علمی و ادبی به هیچ وجه میدان را برای رقیب خالی نمی کرد .
ولی زبانها و گویش های هم خانواده آن که از چنان پشتــوانه و غنای علمی و ادبـــی بی بهـــره بودند و همانند  تاتی دایم در تماس و جوشش  با ترک زبانان بودند به شدت آسیب دیده و در مقابل زبان بیگانه تدریجاً خانه به خانه  از شهری به شهر دیگر، پیوسته گام به عقب برداشتند.

در دوره اسلامی از زمانی که نخستین سنگ بنای ادبیات فارسی گذاشته شد تا امروز، زبان فارسی زبان اکثریت مردم این کشور شاید نبود، ولی زبان رسمی و مظهر ملیت و وحدت ایرانیان بوده و تنها ما با این زبان، اقوام و طوایف پراکنده در ایران بزرگ توانسته ایم با هم تفهیم و تفاهم نماییم.

در حال حاضر در ایران سه زبان وجود دارد که به عنوان زبان شناخته شده اند فارسی، ترکی و عربی است.

زیرا بر اثر بروز ظهور لهجه های گوناگون و شاخه شاخه شدنهاست که از پارسی کهن گویش های مختلفی همچون لری، بلوچی، کردی، گیلکی ، تاتی، تالشی و ... زاییده شده و مجدداً از هر یک از آنها لهجه های گوناگون دیگری  پدید آمده و می آید که در دراز مدت بطور کلی از اصل خود فاصله گرفته و تاثیر پذیر شده اند و خود تبدیل شده اند به معجــونـی از کلمــات عربـی، ترکـی، انگلیسی و ... که بـه مـرور زمـــان بـــه نابودی می گرایند.
 عواملی همچون مرور زمان، نبود زبان ادبی، شرایط جغرافیا، روابط با متکلمان زبانهای دیگر، نیازهای جدید لغوی رسانه های جمعی از جمله تاثیر گذارانی  هستند که بر ساختار و کیفیت زبان اثر گذاشته  و در آن موجب تغییرات می شوند این تغییرات تدریجاً منجر به تعدد لهجه می شود.

 لهجه ها همانند گسیختگی ها  در یک سطح شناور از هم فاصله گرفته و به لکه ها و یا جزایر کوچک که با هم همگونی ماهوی دارند تبدیل می شوند و سپس به تدریج تحلیل می روند یا جای خود را به زبان نیرومند دیگری می دهند.

تات نامی است که به بخش گسترده ای ازجامعه ایران بزرگ اطلاق شده است تاتها نه یک قومند و نه یک طایفه و نه یک ایل، بلکه جماعات مختلفی از ایرانی اند که  اطلس پراکندگی آنها از داغستان تا شیروان و آذربایجان، قزوین، کرج، ساوجبلاغ، طالقان، زنجان، سمنان، خراسان، بجنورد و برخی از روستاهای خط مرزی ترکمنستان  را در بر گرفته است .

زبانی که جماعات موسوم به تات به آن سخن می گویند آنچنــان  متنوع  و متفاوت از هم اســـت که با وجود ایرانی بودن و وجود اشتراک فراوانی که با هم پیدا  می کنند بعنوان لهجه های مرتبط بهــم در یک زبـان واحـد قرار نمی گیرند.
بطورمثال لهجه ای که تاتهای بخش جرگلان از توابع بجنورد و برخی روستاهای مرزی ترکمنستان به آن سخــن می گویند با لهجــه های تات های تاکستـان و بلوک زهـرا  و  رامند  از یک طرف و یا تاتی اطراف مرند و خلخال و زنجان از طرف دیگر و همه اینها با تاتی قفقاز همانقدر متفاوت است  که هر یک از این ها، آن تفاوت را با فارسی و گیلکی و کردی دارند از این رو نام تات با منشاء  قومی و زبانی این بخش یا جامعه ایرانی ارتباط ندارد و بی تردید در گذشته های دور، در تمام ایران باستـان نامهای دیگری داشته و از ترکیب قومی و زبانی مختلف قرار داشته اند .
 
 - گستره تات نشین ها در ایران

اگر جستاریدرست انجام دهیم ،می بینیم که منطقه تات نشین ها به شکل ماه بوده و از اشتهارد شروع شده و به شمال ایران ختم شده ودر آنجا مردم چون از آن سر در نمی آوردند آن را پشت کوهی دانسته. البته به علت اینکه مردم با این زبان آشنا نبوده و شاید آن را تمسخر نیز کرده به همین دلیل که این زبان در حال نابودی می باشد.  زبانی که آن را به مادهای ایران نسبت داده ولی به قدری کلمات خارجی در آن وارده شده که حالا کم کم دارد به گویش و لهجه تبدیل می شود. لازم به توضیح است که هر یک از شهرهای تات نشین گویش مخصوص خود را دارند.

این زبان در زمانهای گذشته، گسترش بیشتری داشته و به استناد شواهد عینی و پژوهشهایی که انجام گرفته است زمانی همه ی اهالی آذربایجان، قزوین و طارم را فرا می‌گرفت. بعدها با اشاعه زبان ترکی، تاتی کم کم از بین رفته و تنها ساکنان چند آبادی در سراسر دیار پیشین، این زبان را نگهداری و تا به امروز رسانده اند. از شمار تاتهای کنونی آمار درستی در دست نیست.

اورانسکی پژوهشگر روسی نوشته است :

کلمه تاتی، ظاهراً در آغاز بر نژاد و قبیله اطلاق نمی شده است. قبایل صحرانشین که اکثراً ترک بوده اند مردم زراعت پیشه و تخته قاپوی ایرانی زبان را که در زیر انقیاد خویش درآورده بودند، تات می خواندند.برخی دیگر از دانشمندان زبان شناس کلمه تات را با تاجیک مربوط می دانند.

ملک الشعرا بهار نوشته است:

 تات به معنای تازیک و تاجیک یعنی فارسی زبانان… ایرانیان از قدیم به مردم اجنبی تاجیک یا تاژیک می گفته اند، چنانچه یونانیان بربر و اعراب، عجم یا عجمی گویند. این الفاظ در زبان دری تازی تلفظ شده و رفته رفته خاص اعراب گردید. ولی در توران و ماوراءالنهر، لهجه های قدیم باقی مانده که در آنها به اجانب، تاجیک می گفتند.
 لفظ تات در کتیبه های مورخان - قرن هشتم آمده است و تاریخی طولانی و پیچیده ای دارد و تغییرات در معنی آن راه یافته و مثلاً به ملل تحت استیلای ترکان و بالاخص - در دوره استیلای ترکان بر ایران - به ایرانیان اطلاق شده است.

بالاخره لفظ تات به گروه هایی از مردم ایرانی نژاد ساکن ایران و قفقاز اطلاق شده است که به لهجه های تاتی تکلم می کنند.

نکته دیگری که باید بر آن توجه داشت این است که در زبان ترکی، تات به معنی لذت و مزه نیز آمده است.


- بحث زبان شناسی

تاتی یکی از کهن ترین زبان های ایرانی است که به لحاظ زبان شناسی، ارزش و اعتبار خاصی دارد. تات ها نیز اقوامی ایرانی هستند که با وجود داشتن تاریخ و فرهنگ چند هزار ساله ادبیات شفاهی و بسیار غنی برخوردارند ولی تاریخچـــه ادبیات مکتوبشان بسیار جوان و ادبیات منظوم خاص آنها مدت نسبتاً کوتاهی است که به منصه ظهور رسیده است.

زبان تاتی که از گروه شمالی زبان‌های غربی ایرانی می‌باشد یکی از کهن‌ترین زبان‌های این مرز و بوم است که بسیاری از ویژگی های زبان‌های باستانی ایرانی را حفظ کرده و به عقیده برخی از زبان شناسان و محققین و شرق شناسان گویش تاتی مسلماً یکی از لهجه های قدیمی و باستانی زبان فارسی است که بازمانده زبان مادی می‌باشد و آثاری از زبان قدیم اقوام ماد، در آن باقی مانده است.


 فرهنگ لغت استاد معین:

 (تات) منسوب به تات، یکی از گویش و لهجه های ایرانی.


دیاکونف دانشمند روسی در کتاب تاریخ ماد خود می‌گوید:

"هنوز هم تات‌ها و تالش‌ها و گیلک‌ها و مازندرانی‌ها به لهجه‌هایی سخن می‌گویند که خود بقایایی از زبان هند و اروپایی می‌باشد که در آغاز لسان ماد شرقی بوده است، امتیاز ویژه این لهجه‌ها کهنگی و مهجوری ترکیب اصوات است که در بسیاری از موارد با زبان پارسی تفاوت داشته و با مادی و پارتی و اوستایی شباهت دارد. بدین سبب اگر تات‌ها و تالش‌ها را مادهایی بشماریم که به عنف، پارسی شده‌اند کاملاً راه خطا پیموده‌ایم."

 می توانیم  تاتی را در سلسله جبال البرز از شرق به غرب، ‌‌ تاتی ساوجبلاغی، ‌ تاتی طالقانی، تاتی کرجی، تاتی اشتهاردی ،  تاتی سمنانی ،‌  تاتی لواسانی ،  تاتی الموتی ،‌ تاتی مراغی ،‌ تاتی ابراهیم آبادی ، تاتی سگزآبادی ، تاتی رودبارمحمد زمان خانی(رودبار شهرستان کنونی) ،‌  تاتی رودباری( رودبار زیتون) ،  تاتی شاهرودی( خلخال) ،  تاتی هرزنی  و  تاتی کّجل (روستایی در استان زنجان)  بدانیم. در عین حال گویش تنکابنی  و گویش اشکوری و  گیلکی و  مازنی را باید در شمال رشته کوه های البرز به این مجموعه افزود... تاتی تاکستان  و  شالی و   وفسی(روستایی در استان اراک) نیز به گونه ای در این مجموعه جای می گیرند که خود بحثی مفصل می طلبد. جدا از حدود جغرافیایی ایران،‌ بسیاری از مردم جمهوری آذربایجان و چچن نیز به گویش تاتی سخن می گویند».
 
هم اندیش و پژوهشگر ارجمند آقای علی عبدلی که دوازده کتاب مربوط به تالش  و تات و دو مجموعه شعر که در هر کدام شعرهایی  تالشی هم دیده می شود،  نوشته است،

ایشان در مورد تات و تالش ها می گوید:

تات ها یک قوم نیستند. بلکه جماعات پراکنده ایرانی هستند که اقوام تُرک آنها را تات نامیده اند. همانطور که اعراب وقتی به ایران آمدند تمام جماعات ایرانی را بدون در نظر گرفتن تفاوتهای که دارند، عجم خواندند. در واقع تات هم کلمه و  نامی شبیه عجم است که بر طوایف، جماعات و اقوام مختلف ایرانی زبان اطلاق شده است. به  همین لحاظ آنها با هم تفاوتهایی دارند.

تاتهایی که در کرانه های دریای سیاه و در خراسان و  سمنان زندگی می کنند با تاتهای قزوین و دره شاهرود خلال متفاوت هستند و هیچگونه قرابت  قومی با یکدیگر ندارند. هر کدام از اینها ویژگیهای خاص خودشان را دارند. تاریخ خاص خودشان را دارند و شاید خیلی از اینها خصوصیات قومی خاصی داشتند که محو و یا فراموش شده است. یا شاید هنوز هم باقی مانده است. بعضی از این طوایف تات زبان را می توانیم به یکی از این اقوام مرتبط کنیم و این ارتباط به صورت علمی قابل دفاع است. مثلاً تات های دره شاهرود را باید بخشی از قوم تالش بدانیم. تفاوت آنها با زبان تالشی به اندازه تفاوتی است که تالشی ماسالی با تالشی دولایی یا  تالشی دولایی با شاندرمنی یا شاندرمنی با آستارایی دارد.

 تات زبانهای خلخال یعنی دره شاهرود و دره خورش رستم و ... دقیقاً بخشی از قوم تالش هستند و زبان و فرهنگ آنها دقیقاً  در حوزه زبانی و فرهنگی تالش قرار دارد.

تات ها، جماعاتی هستند که همشان ایرانی هستند که در همان گذشته ها هم لهجه هایشان با هم تفاوت داشته است. سرنوشت سیاسی متفاوتی با هم داشتند. سرزمین مشترک قومی با یکدیگر نداشته اند. اما همه شان ایرانی بودند. ایرانیت اینها را به همدیگر پیوند می داد. لهجه ها و گویش های شان که ایرانی بود آنها را به هم پیوند می داد.

چون همه شان ایرانی بودند و هستند. اما با همدیگر ارتباط خاص قومی نداشتند. اینها در  شرایط جداگانه و اوضاع و احوال اقتصادی و فرهنگی جداگانه زندگی می کردند. بنابراین ارتباط به  معنای ارتباط قومی و تیره و طایفه ای نداشته اند. هر بخش از اینها در حوزه خاص جغرافیایی که داشتند. متعلق به یک مجموعه اجتماعی خاصی بودند. نمی توانیم اینها را با هم مرتبط بدانیم.

حتی گویش های تات های خلخال،  دشت قزوین(الموت، کرج، ساوجبلاغ، طالقان و اشتهارد و...)، خراسان، سمنان هم با یکدیگر فرق دارد.

به طور کلی زبانهای ایران باستان دو شاخه است:
 یکی پارسیک
و دیگری پهلویک.
 ما در حوزه پهلوی قرار داریم. یعنی آذربایجان و دماوند و همدان و تالش  و اران و شیروان که امروزه جمهوری آذربایجان نام گرفته است. همه شان در حوزه پهلویک قرار  دارند.
بخشی از لهجه های تاتی که ممکن است در شاخه پارسیک قرار بگیرد، می گوییم مربوط به شاخه پارسیک زبانهای ایرانی است.
بخشی هم که در حوزه پهلویک قرار بگیرد که اکثر تات زبانها در آن شاخ قرار دارند. می گوییم اینها پهلوی زبانها هستند
  اگر بخواهیم به یک زبان مشترک، یک زبان در مورد زبانهای ایرانی برای اینها قائل شویم و به آن زبان اینها را معرفی کنیم، می شود گفت که همه اینها پهلوی زبان بوده اند. چون پهلوی هم مثل فارسی خودمان صورت همگون و یکنواختی نداشته است. در آنهم لهجه های مختلفی وجود داشته.

امروز هم که یکسان سازی در  فارسی به حد اعلای خودش رسیده است می بینیم اصفهانی ها و کرمانی ها مثل شیرازی ها و تهرانی ها و قمی ها حرف نمی زنند. باز تفاوت لهجه وجود دارد. در گذشته که ادبیات فراگیر و سواد نبوده و مردم نمی توانستند از یک منبع واحد تغذیه ادبی شوند این تفاوت لهجه ها بیشتر  بوده است.

این تفاوت لهجه ها به علت نبود زبان ادبی همچنان به صورت لهجه های مختلف تا امروز باقی مانده اند و تفاوتهای کاملاً مشخصی با همدیگر دارند از این رو می توانیم اینها را در حوزه های جغرافیایی بزرگتری به هم مرتبط کنیم. مثلاً تمام حوزه دشت قزوین (الموت،کرج، ساوجبلاغ و طالقان) بیشتر به هم مرتبط و به هم نزدیکتر هستند. آنها یک شاخه از تاتی هستند .
به عبارت دیگر اگر بخواهیم  گروههای تاتی را شماره گذاری کنیم می شود. تات زبانهای شماره یک شامل تمام تات زبانهای دشت قزوین می شود. تات زبانهای شماره دو شامل تمام تات زبانهای حوزه قفقاز می شود و یا تاتی شماره سه حوزه ای دیگر را شامل می شود. ما نمی توانیم شهر به شهر، روستا به روستا، منطقه قومی به منطقه قومی این مرزها را مشخص کنیم.

زبان تاتی رایج در قفقاز بیشتر به فارسی ادبی ما نزدیک است تا به تالشی. وقتی منظومه درخت آسوریک را که از متون پهلوی است. یعنی هویت این زبان کاملاً با آن نزدیکی  مشخص می شود. اما وقتی بخواهیم همان مقایسه را در مورد تاتهای سمنان بکنیم، می بینیم خیلی فاصله هست. در مورد تاتهای خلخال هم باز می بنیم چنین فاصله ای وجود دارد.

پس این پراکندگی ها نشانه این است که اگر چه اینها در مجموعه یک زبان بزرگتر به نام پهلوی قرار داشته اند اما اختلاف لهجه ها به علت شرایط تاریخی و حوادثی که رخ داده و خصوصاً نبود زبان ادبی واحد به صورت مستقل و جدای از هم رشد کرده اند. یعنی فاصله ها بیشتر شده و کمتر نشده است.

بعضی ها از زبانهای دیگر تاثیر گرفته اند و بعضی با زبانهای دیگر حتی زبانهای غیر ایرانی آمیخته شده اند. برخی هم کمتر تلفیق پیدا کرده اند و کمتر تحت تاثیر قرار گرفته اند مثل زبان تالشی که  خالص تر مانده است.

گویش های تاتی هم خودشان شاخه های جداگانه ای از همان تنه و شاخه بزرگ هستند که در کنار هم و به موازات هم زندگی کرده اند.

 مسئله این نیست که ما ساوجبلاغی یا طالقانی یا کرجی یا تاکستانی و یا....هستیم ،بلکه همه ما تات زبانیم.

              برای آگاهی بیشتر به کتاب تاریخ و فرهنگ تات مراجعه کنید



داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
https://www.viagrapascherfr.com/viagra-pas-cher-france-cherche/
یکشنبه 30 مهر 1396 12:57 ق.ظ
Good post. I learn something totally new and challenging on blogs I stumbleupon every day.
It's always exciting to read through content from other authors and use a little something from their websites.
Recommended Studying
دوشنبه 24 مهر 1396 06:13 ق.ظ
Do you mind if I quote a few of your articles as long as I provide credit and sources back to your weblog?
My blog site is in the very same niche as yours and
my users would certainly benefit from a lot of the information you provide here.
Please let me know if this okay with you. Thank you!
Learn Additional Here
دوشنبه 24 مهر 1396 03:50 ق.ظ
Greetings from California! I'm bored to tears at work
so I decided to browse your blog on my iphone during lunch break.
I really like the knowledge you provide here and can't wait
to take a look when I get home. I'm surprised at how quick your blog loaded on my mobile ..
I'm not even using WIFI, just 3G .. Anyhow,
fantastic site!
read the article
دوشنبه 24 مهر 1396 03:26 ق.ظ
Thanks for any other informative blog. Where else may just I get that kind of information written in such
a perfect manner? I have a challenge that I
am simply now running on, and I have been on the glance out for such information.
index
دوشنبه 24 مهر 1396 03:17 ق.ظ
Hola! I've been following your blog for some time now
and finally got the bravery to go ahead and give you a shout out from Atascocita Tx!
Just wanted to mention keep up the fantastic job!
go to this site
دوشنبه 24 مهر 1396 03:12 ق.ظ
I used to be suggested this website by my cousin. I am not positive whether or not this submit is written through him as no one else
realize such precise approximately my problem. You are wonderful!
Thanks!
Learn Even more Here
دوشنبه 24 مهر 1396 03:06 ق.ظ
Excellent article. I absolutely appreciate this site.
Keep writing!
More Information and facts
شنبه 22 مهر 1396 05:53 ق.ظ
Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you
relied on the video to make your point. You definitely know what youre talking about, why waste your intelligence on just posting videos to
your blog when you could be giving us something informative
to read?
how To masterbate Guys
یکشنبه 16 مهر 1396 03:45 ق.ظ
Thankfulness to my father who informed me regarding this website, this weblog is genuinely awesome.
Www.Thailandplan.com
شنبه 15 مهر 1396 07:12 ق.ظ
Hi there, just wanted to say, I loved this post. It was helpful.
Keep on posting!
http://jzzj12018.cloud72-132.78host.com/
شنبه 15 مهر 1396 06:18 ق.ظ
Great post.
New male sex toy
جمعه 14 مهر 1396 04:00 ب.ظ
Hi mates, how is everything, and what you want to say on the topic of this piece of writing, in my view
its truly amazing in support of me.
mickael.medecineamiens.fr
چهارشنبه 12 مهر 1396 05:22 ب.ظ
Link exchange is nothing else however it is just placing the other person's web site link on your page
at suitable place and other person will also do same in support of you.
Ceny marihuany
دوشنبه 10 مهر 1396 08:14 ق.ظ
Now I am going away to do my breakfast, later than having my breakfast coming again to read other news.
Ian
جمعه 7 مهر 1396 07:48 ب.ظ
I quite like reading an article that can make men and women think.
Also, many thanks for allowing me to comment!
visite site
جمعه 24 شهریور 1396 05:45 ق.ظ
Hello just wanted to give you a quick heads up.
The words in your post seem to be running off the screen in Chrome.
I'm not sure if this is a formatting issue or something to
do with browser compatibility but I thought
I'd post to let you know. The design and style look great
though! Hope you get the issue resolved soon. Thanks
Hazel
دوشنبه 20 شهریور 1396 08:16 ب.ظ
Nice post. I learn something totally new and challenging on sites I
stumbleupon on a daily basis. It's always exciting to read through content from other authors and practice a little something from their sites.
http://bbs.wpqxt.com/
یکشنبه 19 شهریور 1396 09:43 ب.ظ
Thanks for finally writing about >ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های
تات ، هنر - تات شناسی <Loved it!
http://fundacarh.org
یکشنبه 19 شهریور 1396 12:12 ب.ظ
Hey, I think your site might be having browser compatibility issues.
When I look at your blog in Chrome, it looks fine but when opening
in Internet Explorer, it has some overlapping.
I just wanted to give you a quick heads up!
Other then that, fantastic blog!
Sherlene
یکشنبه 19 شهریور 1396 12:10 ب.ظ
Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your
point. You clearly know what youre talking about, why waste
your intelligence on just posting videos to your weblog when you
could be giving us something informative to read?
Zoila
یکشنبه 19 شهریور 1396 11:50 ق.ظ
Very good information. Lucky me I came across your blog by
accident (stumbleupon). I have book marked it for later!
Jenny
یکشنبه 19 شهریور 1396 11:49 ق.ظ
I think that everything posted made a bunch of sense.
However, what about this? suppose you typed a catchier title?
I ain't saying your content is not good, however suppose you added a post title to possibly get people's attention? I mean ایران ، ،تاریخ و
فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره
های تات ، هنر - تات شناسی is a little vanilla.
You might glance at Yahoo's home page and note how they create post headlines
to get people to click. You might add a video or a pic or two to get people excited about what you've got
to say. Just my opinion, it could make your website a little bit
more interesting.
http://chinevisa.org/node/18427
یکشنبه 19 شهریور 1396 11:47 ق.ظ
Thanks a bunch for sharing this with all folks you really know what you're talking approximately!
Bookmarked. Kindly also seek advice from my website =).
We can have a link trade agreement between us
http://bbs.hio2o.com
یکشنبه 19 شهریور 1396 11:46 ق.ظ
If you desire to take a great deal from this article then you have to apply these strategies to your won website.
Http://swytqjd.com/
شنبه 18 شهریور 1396 10:35 ب.ظ
My family members every time say that I am killing my time
here at web, but I know I am getting knowledge everyday by reading such nice posts.
Jorg
شنبه 18 شهریور 1396 08:28 ق.ظ
Good day! I know this is kinda off topic but I was wondering if you knew where I could locate a captcha plugin for my comment form?
I'm using the same blog platform as yours and I'm having difficulty finding one?

Thanks a lot!
http://www.hsclan.maweb.eu
شنبه 18 شهریور 1396 01:46 ق.ظ
I loved as much as you will receive carried out right
here. The sketch is tasteful, your authored material stylish.
nonetheless, you command get bought an nervousness over that you wish be delivering
the following. unwell unquestionably come further formerly
again as exactly the same nearly very often inside case you shield this increase.
mmofe.com
جمعه 17 شهریور 1396 11:03 ق.ظ
It's the best time to make a few plans for the longer term and it's time to be
happy. I've learn this post and if I may just I desire to
counsel you few attention-grabbing issues or tips. Maybe you
could write next articles referring to this article.
I desire to learn even more things approximately it!
her explanation
چهارشنبه 8 شهریور 1396 06:38 ق.ظ
My brother recommended I might like this web site.
He was totally right. This post truly made my day.
You can not imagine simply how much time I had spent for this info!
Thanks!
Blair
چهارشنبه 8 شهریور 1396 04:04 ق.ظ
Good way of describing, and fastidious paragraph to take data on the topic of my presentation subject,
which i am going to present in college.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30