تبلیغات
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر - ترانه های تاتی - تاکستان
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر

ترانه های تاتی - تاکستان

نویسنده :بهمن رحمانی
تاریخ:چهارشنبه 23 اردیبهشت 1394-05:53 ب.ظ

تاتی یک زبان است، زیرا کسی که اهل زبان نیست، برای گویش بدان، چاره ای جز آموزش ندارد. سخن بر سر ادبیات شفاهی تات است و نقد و بررسی آن .

جنبه های ادبی، زبانی، فکری، زیباشناسی و ... همان ادبیاتی که همه تات با آن آشنایی دیرینه دارند و آن را مونس تنهایی خود می دانند و با هم می خوانند :

اَزمون تَ دَس خاکایمون *

جالیز ون (کالیکون)، پستکایمون (پوستکایمون) *

سرمون بِزَند سَنگِ سر*

اِی کِمچیه خِمن بُومه *

خِمنون آدا چا *

چا چوما را وُویاش آدا *

وُویامون آدا دِرختِ *

درخت چوما را ولگش آدا *

ولگمون آدا بِزه *

بزه چوما را شیرش آدا *

شیرمون آدا قری ننه *

قری ننه چوما را گیردِیاش دِبست *

گیردیامون آدا مِلّا،

مِلّا چوما را دوویاش بیه و ...


من و تو، یار صمیمی و به هم وابسته ایم،

چون وابستگی پوست میوه (نوعی میوه از دسته خربزه) با خود میوه که تنها کارد یا چاقو ما را از هم جدا می کند،

سر خود را بر سنگی زدیم

و خون از سر ما بر روی سنگ ریخت،

آن خون را به چاه دادیم

 چاه به ما آب داد

و آب را به درخت دادیم

و درخت به ما برگ داد،

برگ را به بُز دادیم

و بز به ما شیر داد

و شیر را به پیرزن خانه (مادربزرگ) دادیم

و او برای ما نان پخت

و این نان را به ملای محل دادیم

و او برای ما دعا کرد و ...

در ادیبات شفاهی تات ترانه هایی به یک وزن و آهنگ داریم که بیشتر دو رکنی بوده و از نظر نوع هجا کاملا مطابق با یکدیگر نیستند و می توان گفت از وزن عروضی درست و قافیه سالم، برخوردار نیستند.

این ترانه ها قالبی چون دوبیتی دارند و از چهار مصراع تشکیل شده اند و قافیه در مصراع اول و دوم و چهارم اجباری و در مصراع سوم اختیاری است .

اما دوبیتی وزن مشخصی دارد و سه رکنی است. شامل مفاعلین مفاعیل (فعولن). البته دوبیتی یا فهلویات نیز در ابتدا از وزن عروضی درستی برخوردار نبوده و بعدها وزن منسجمی یافته اند.

مانند:

دِرَختون لاقَه لاقَه                                                             لاقاش پُرا چاقالِه


       اَی چَروا چَرا فِره                                                              چروای بِرون آغالِه

در این ترانه ها صداقت، یکدلی، سادگی اندیشه و سلاست زبان جلوه آشکار دارد.

این ترانه زبان حال عاشق است در ابراز عشق به معشوق:

جاجِیمِم باشِی لُوبون                                                         فَرِیکَه پَیَ گُوردِمُوم


        فَرِیکَه دَه وُنَیا                                                                 جا فِرِی پَیَ گُوردِمُوم

- جاجیم را بر لب بام افکنده ام و به دنبال مرغ خانگی می گردم.

جستجوی این مرغ بهانه ای بیش نیست، زیرا که من به دنبال آن پسر می گردم.

حَیاطِ بُونِ غُرغُریِ                                                           خَبَر مُورِجُورِ حُوری


       اِی تَوَقّوی اَز دِرِم                                                            دِل بوگوستیَرِم بُوری


این ترانه ها دارای احساسی ژرف است و از سر اخلاص، به اندازه ای که عاشق حاضر نیست معشوق را از خواب بیدار نماید .زیرا که لباس گرمی همراه ندارد و ممکن است دچار سرماخوردگی شود.

و نیز گاهی معشوق به کار کشاورزی و مزرعه داری مشغول است و با مرکب (قاطر و ...) گندم به خرمن می آورد، مورد ترحم عاشق است و عاشق بر قاطر نفرین می کند، زیرا کار آفتاب صورت او را سوزانده است و کار مداوم فرصت چاق کردن چپق را از او سلب نموده است:

آفِرَه کتیل گشِ                                                                  جِی رایون سَتَم کَشِ

حَرّومابِه کو قاطر                                                                مِنَرذِ چُپُق بِکَشِ

**


 قُربون بِشِم جاخاوی                                          دِلِمهِ بَرمِنا پابی 

  کمَرِیَ نِدِرِی                                                      مِتَرسِمِه ناچاقابِی                                    


  آنچه که در این ترانه ها بسیار جالب می نماید، ماهیت و جنس عاشق و معشوق است.

در این ترانه ها عاشق جنس مؤنث است و معشوق جنس مذکر، و این در ادبیات شفاهی اگر بی نظیر نباشد، کم نظیر است.

این ویژگی زبان تاتی در ادبیات شفاهی فرانسه نیز به چشم می خورد، و در آن جا نیز، جنس عاشق، مؤنث و جنس معشوق مذکر است.

در این ترانه ها عاشق به وصف معشوق می پردازد و داشته ها و زیبایی و ارزشهای او را وصف می کند، و خود را خوار و ذلیل او می داند و آرزوی آن دارد که طوق بندگی معشوق را بر گردن خویش بیاویزد.

به همین دلیل، این ترانه ها سراینده ای زن داشته اند و احساس موجود و نگاه متمرکز در این ترانه ها احساس و نگاهی زنانه و لطیف است. عاشق ابراز می کند، آرزوی وصال معشوق را دارد، اما افسوس که وصالی در کار نیست.

عدم وصال دو دلداده و عشق پاک موجود در این ترانه ها، عشق را آسمانی و شبیه به عشق عذری می کند و این نکته ای بس قابل تأمل است.

آرِ سَرَیّ گَندِم                                                                  خاکِ فَلَکِ سَر بَندِم

چِیَین دِلِمه بَرا                                                                  جا فِرِی جُشمون دِبَندِم

بر سر آسیاب دستی، مُشتی گندم ریخته ام و سرگرم آرد کردن آن هستم.

خاک بر سر این فلک عذار و دون که عزیزان را نابود می کند، و از این دنیا می برد.

چگونه قلبم راضی گردد و دل سپارم که چشمان او را پس از مرگ بر این دنیا ببندم


- در تمام این ترانه ها مورد خطاب پسر (فره) است و معشوق.

این سروده ها ترسیم کننده جامعه ای روستایی و کشاورزی هستند و سراینده برای معنی آفـرینی از ابــزار موجـود در جامعه خــود استفـاده می کند .


مانند: آلات کشاورزی کتیل (katil) جاجیم  ، جَنجَل janjal ، آرَه   سنگی ثابت در زیر، سنگی متحرک در رو با دسته ای چوبی برای چرخش سنگ رویی.                                                  

لامپا شِیشه طِلایِ                                                  دِل بُوگوستِه چِه بَلایِ


قربُون بِشِم جا زُلفِی                                                     تُک تِکش همه طِلایِ


- شیشه چراغ لَمپا از تابش نور، چون طلا می درخشد،

معشوق و خواسته دل، چقدر بلا و مایه زحمت روح و جان است.

(فدای (قربان) آن زلف تو گردم که نوک نوک (سرموها) آن، چون طلا می درخشد


و آوازه در ترانه زیر:

                                                                                                                                                                                                      

دِلاوِیِ آوازِه                                                                جِرجِرش بِیَه دَروازِه

دَروازِه زَن کِه گردَهِ                                                        شِلَه چَرقَتِ نُومازه

این ترانه ها از موسیقی بسیار بالایی برخوردارند.

هم موسیقی درونی و هم بیرونی (کناری).

موسیقی بیرونی، وزن، قافیه و گاه ردیف است و موسیقی درونی غالبا تکرار هم صدا و هم آوا.

دَسِمَه یِ مِسَه مالِه                                                         دَخیلِیمه زِیوَر خالِه


چِمِه اِی جِفت بازوبَندیِ                                                 جا تِتِه خانمری بالِه

- گاهی در توصیفات عاشقانه و مغازلات تاتی به نوعی «واسوخت» برمی خوریم. واسوخت مثل دماغ سوخت، مصدر بی نون (مرخم) است و به معنی اعراض عاشق از معشوق و طغیان در برابر سرکشی های اوست و در نهایت هشدار به او.

 این شیوه در ادب فارسی جایگاهی خوش دارد، رودکی، فرخی، حافظ از واسوخت سرایان سبک خراسانی و عراقی هستند.

اما اقلیم واسوختگویی در سیطره ملک وحشی بافقی است. او بزرگترین واسوخت سرایِ اقلیم ادب فارسی است. ترکیب بند معروف او، بهترین و زیباترین شاهد واسوخت گویی اوست:

ما چون ز دری پای کشیدیم، کشیدیم

امید ز هر کس که بریدیم، بریدیم

دل نیست کبوتر که چو برخاست، نشیند

از گوشه بامی که پریدیم، پریدیم

رم دادن صید، خود از آغاز غلط بود

حالا که رماندی، رمیدیم، رمیدیم

کوی تو که باغ ارم روضه خلد است

انگار که دیدیم، ندیدیم، ندیدیم

ترانه زیر نمونه واسوخت تاتی است:

ایسبیه شِی تَن مَیَه                                                          چُوما مَلِه ده گُذَر مَیَه

چِمِه آنیدِ ییندِه اِشتِه                                                       غَلَبه اِفاده مَیَه

ای معشوق، پیراهن سفید بر تن مکن و از کوی ما مگذر،

به خود مغرور مباش و ناز کم فروش،

چون خانواده ام به ازدواج من با تو رضایت نمی دهند،

زیرا که من، از تو زیباترم.

در این نوع ترانه ها، به نوع لباس، برخی اعتقادات، حکمت عامیانه، غدر فلک بی مقدار، و خرافات رایج زمان اشاره شده است که به لحاظ روان شناختی، جامعه شناسی و مردم شناسی دارای اهمیت است.


بطور مثال به لباس هایی چون کَمَریه ، شِلِه چَرقَتِه،  ، کوصِدرهِ  و ... اشاره شده است.


                        برای آگاهی بیشتر به کتاب تاریخ و فرهنگ تات مراجعه کنید


1- شاید منظور زحمت کندن چاه باشد

2- شاخه های درختان پر از چاقاله است ای پسر چوپان گوسفندهایت را به آغل بران

3- دکتر حبیب ، هنرمند دُف ، کربلایی احمد

4- غرش ابرها خبرها را به آسمانها می برد ای حوری درخواستی از تو دارم و آن این است که یارم را به من برسانی.

1- آن پسر که بارها را با (کتیل) جابجا می کند و در راهها سختی می بیند قاطرش چموش است و فرصت چاق کردن چپق از او گرفته است. (استاد قاسم طاهری -  سیادن در آینه تاریخ)

2- قربان خوابت بروم چه زیبا و با ناز خوابیدی دلم نمی آیـد بیـدارت کنم و از طــرفی لباس خـوبی (کمری) نـداری می ترسم سرما بخوری.

3- استاد قاسم طاهری سیادن در آینه تاریخ

1- وسیله حمل گندم، بر اسب یا قاطر سوار می کردند

2- نوعی روانداز پشمی

3- خرمن کوب

4- نوعی آسیاب دستی

5- همان

6- نوعی گردسوز با فتیله ای پهن

7- گرامافون

8- همان (گرامافون روی تاقچه موسیقی پخش می کند -  صدای باز شـدن در به گوش می رسـد او کیست که در می زند شاید نامزدم باشد که روسری شلّه بر سر دارد)

9- در دست ماله مسی دارم و به خاله زیور دخیل بسته ام (و امیدوارم) از تو می خواهم یک جفت بازوبند مرا در دستان دختر خانمت ببندی

1- نوعی پوستین

2- نوعی روسری

3- صدره آبی                                              از کتاب :تاریخ و فرهنگ تات




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
quest bars cheap
شنبه 25 خرداد 1398 07:45 ق.ظ
Thanks designed for sharing such a pleasant opinion, paragraph is good,
thats why i have read it fully
what is female viagra
یکشنبه 19 خرداد 1398 03:46 ق.ظ

Hello fantastic website! Does running a blog similar to this require a great deal of work? I've virtually no expertise in computer programming however I was hoping to start my own blog soon. Anyway, should you have any recommendations or tips for new blog owners please share. I understand this is off topic however I simply needed to ask. Thanks!
viagra at cvs price
شنبه 18 خرداد 1398 11:21 ق.ظ

Asking questions are in fact good thing if you are not understanding something completely, however this article presents good understanding yet.
gamefly free trial
جمعه 17 خرداد 1398 03:17 ق.ظ
Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a
amusement account it. Look advanced to far added agreeable from you!
However, how can we communicate?
gamefly free trial
چهارشنبه 15 خرداد 1398 01:20 ب.ظ
Hello! I just wanted to ask if you ever have any trouble with hackers?
My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing many months of hard work due to no
data backup. Do you have any solutions to protect against hackers?
minecraft download free
پنجشنبه 26 اردیبهشت 1398 06:24 ب.ظ
I know this website offers quality based content and extra stuff, is there any other web page which gives these kinds of data in quality?
gamefly free trial
چهارشنبه 11 اردیبهشت 1398 07:27 ب.ظ
I've learn some good stuff here. Definitely price bookmarking for
revisiting. I surprise how much effort you put to make the
sort of wonderful informative web site.
minecraft
پنجشنبه 29 فروردین 1398 11:17 ب.ظ
There is definately a great deal to know about this issue.
I really like all the points you made.
minecraft
دوشنبه 19 فروردین 1398 09:07 ق.ظ
If some one desires expert view about running a blog after that i advise
him/her to pay a visit this web site, Keep up the nice job.
http://tinyurl.com
یکشنبه 18 فروردین 1398 06:08 ب.ظ
I was wondering if you ever thought of changing the layout of your
blog? Its very well written; I love what youve got to say.
But maybe you could a little more in the way of content so people
could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having
one or 2 pictures. Maybe you could space it out better?
minecraft
جمعه 16 فروردین 1398 06:11 ب.ظ
Thank you for the auspicious writeup. It if truth be told used
to be a enjoyment account it. Look complex to more introduced agreeable from you!
By the way, how could we keep in touch?
http://tinyurl.com
پنجشنبه 15 فروردین 1398 06:21 ب.ظ
Great info. Lucky me I recently found your blog by accident (stumbleupon).
I have bookmarked it for later!
minecraft
چهارشنبه 14 فروردین 1398 03:23 ب.ظ
Hi there, I enjoy reading through your article. I wanted to write
a little comment to support you.
mlb resultado
دوشنبه 29 بهمن 1397 08:28 ب.ظ
It's amazing for me to have a site, which is helpful in support of my knowledge.
thanks admin
bit.ly
یکشنبه 18 آذر 1397 04:29 ب.ظ
The SCHF3 is аn еxample of a fսlll tang survival knife.
tinyurl.com
دوشنبه 28 آبان 1397 10:36 ب.ظ
I was extremely pleased to discover this site. I need to to
thank you for ones time for this particularly wonderful read!!
I definitely really liked every bit of it and I have you saved to fav to
see new information on your website.
What Equipment is Needed for Sling TV
شنبه 26 آبان 1397 09:51 ب.ظ
Woah! I'm really enjoying the template/theme of this site.

It's simple, yet effective. A lot of times it's
very difficult to get that "perfect balance" between user
friendliness and appearance. I must say you've done a great job with this.
Also, the blog loads very quick for me on Internet explorer.

Excellent Blog!
What Equipment is Needed for Sling TV
سه شنبه 22 آبان 1397 10:29 ب.ظ
Hi, just wanted to say, I enjoyed this article.
It was funny. Keep on posting!
quest bars cheap
یکشنبه 13 آبان 1397 07:18 ق.ظ
Hi, this weekend is fastidious in favor of me, as this point in time i am reading
this enormous educational piece of writing here at my residence.
Health Benefits of Coconut Oil
سه شنبه 8 آبان 1397 03:14 ب.ظ
Hello, I desire to subscribe for this website to take most up-to-date updates, so where can i do it please help out.
Benefits of Coconut Oil
یکشنبه 6 آبان 1397 03:43 ق.ظ
I'd like to find out more? I'd like to find out more details.
Health Benefits of Coconut Oil
سه شنبه 1 آبان 1397 04:04 ق.ظ
I'm curious to find out what blog system you happen to be working with?
I'm experiencing some small security issues with my latest site and
I would like to find something more secure. Do you have any solutions?
minecraft free download 2018
چهارشنبه 18 مهر 1397 06:34 ق.ظ
Thanks very nice blog!
minecraft free download 2018
سه شنبه 17 مهر 1397 06:29 ق.ظ
Excellent post. Keep posting such kind of information on your page.
Im really impressed by it.
Hey there, You've performed an incredible job. I will definitely digg it and in my view suggest to
my friends. I am sure they'll be benefited from this web site.
minecraft free download 2018
دوشنبه 16 مهر 1397 06:22 ب.ظ
Hurrah, that's what I was looking for, what a
stuff! present here at this weblog, thanks admin of this web page.
minecraft
پنجشنبه 12 مهر 1397 09:33 ق.ظ
I blog often and I seriously appreciate your content.

The article has truly peaked my interest. I will bookmark
your website and keep checking for new details about once a week.
I opted in for your Feed as well.
minecraft
سه شنبه 10 مهر 1397 05:54 ق.ظ
It's awesome to pay a visit this website and reading the views of all
colleagues regarding this paragraph, while I am also keen of getting know-how.
minecraft
سه شنبه 10 مهر 1397 05:22 ق.ظ
Does your site have a contact page? I'm having a tough time locating it but, I'd like to shoot
you an email. I've got some suggestions for your blog you might be interested in hearing.
Either way, great website and I look forward to seeing it grow
over time.
minecraft
جمعه 6 مهر 1397 01:17 ب.ظ
My spouse and I stumbled over here by a different web page and thought I might as well check things out.
I like what I see so now i'm following you. Look forward to finding out about your web
page repeatedly.
minecraft
جمعه 30 شهریور 1397 02:48 ق.ظ
Thanks in favor of sharing such a nice idea, paragraph is nice, thats
why i have read it entirely
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30