تبلیغات
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر - بزرگمهر وزیر دانشمند انو شیروان ساسانی
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر

بزرگمهر وزیر دانشمند انو شیروان ساسانی

نویسنده :بهمن رحمانی
تاریخ:شنبه 26 اردیبهشت 1394-07:33 ب.ظ

دینوری در باره بزرگمهر وزیر دانشمند انوشیروان ساسانی می نویسد :
 
«بزرگمهر پسر بختکان ، بزرگترین دانشمند روزگار انوشیروان بود و از حکیمان و خردمندان نامی ایران است و انوشیروان او را بر عموم وزیران و علمای روزگار خود برتری میداد»

بزرگمهر ، پسر بختگان ، وزیر با تدبیر و دانشمند انوشیروان ، از عارف منشان و حکیمان ایران پیش از اسلام محسوب میشود، او حکیمی بود فرزانه ، و فرزانه ای بود خردمند ، و خردمندی بود با تدبیر .
حکمت و معرفت زمان خود را در پوشش الفاظ و گفته های گونه گون و در مجالس و محافل مختلف به شاه و درباریان و سران و رجال کشورش گوشزد مینمود که از هم آنها بوی وارستگی استمشام میگردد ،
او حکمت و معرفت خود را در راه خدمت به خلق و انسان دوستی و رعیت پروری و کشورداری به کار میگرفت و به دیگران حتا به شاه سفارش مینمود که از آن بهره گیرند و در عمران و آبادانی مملکت و خیر و صلاح دنیا و آخرت مورد استفاده قرار دهد.
 شاهنشاه ساسانی که سخت بدو دلبسته بود، سخنان و پند و ارزهایش را به جان و دل می شنود و تا حد توان بر کار می بست ، 

 این دانشمند گرانقدر ایرانی  در دیباچة «اندرز بزرگمهر» به زبان پهلوی  مقام و القاب خود را چنین شرح می دهد :

«  وَزرُک ِمتر بوختکان  ؛  وینان پَت شپستان شتر  ؛  و  اوستیکان خسرو  و  دَرین پَت»

برگردان فارسی نو :

«  بزرگمهر پسر بوختک  رئیس رأی -زنان (به چم «زننده» و نه جمع ِ زن) خاص دربار کشور ،  ملقب به «اوستیکان خسرو» یعنی پلیس و پاسبان شخص پادشاه  و  «رئیس دربار»»


نورالدین محمدبن احمدبن علی بن محمد المنشی النسوی به اختصار «محمد نسوی»  ، کاتب و وزیر سلطان جلال الدین مینک بیرلی خوارزمشاه بود.
 پس از آنکه جلال الدین دور شد ، نسوی دچار بلایای عظیمی گشت و عاقبت در 629 به میافارقین رفت و در پناه صاحب آنجا «الملک المظفر» اقامت گزید و رسالة «نفثه المصدور» را بین سالهای 632 تا 637 به یکی از بزرگان و صدور نوشت .

 در فقره ای از آن نوشت :

«چون سپیدة سپید کار چادر قیری از روی جهان درکشید ، خورشید چون کلاه گوشة نوشیروان از کوه تند طلوع کرد ، مهر ِ چون بوزرجمهر از مطلع شرقی برتافت ، زاهد آسمان در هم چید»

یکی از مظاهر تجلی ِ حکمت و معرفت و عرفان و تدبیر بزرگمهر ، سخنانی است که وی در بزم های هفتگانة انوشیروان ایراد کرده است ، بزم چهارمِ انوشیروان با بوزرجمهر و موبدان ، پس از دو هفته در حضور وی تشکیل میشود و شاهنشاه از آنها دربارة تاج و تخت و عدل و داد و فرهنگ و نژاد پرسش میکند و هر کس به اندازة دانش و بینش خویش سخن میگوید .

آنگاه شاه از بوزرجمهر میخواهد که سخن بگوید ، وی میگوید :


بوزرجمهر آن قدر ، در این زمینه ها سخن میگوید که همة حاضران را به شگفتی و تحسین وا میدارد و خسرو به بزرگیش می افزاید و سخت تحت تأثیر قرار میگیرد و سرشگ اشک از دیده اش هویدا میگردد.


بیهقی در بخش «بزرجمهر و زندانی شدنش» می نویسد :

«چون بزرجمهر حکیم از دین گبرکان دست بداشت که دین (یا دینی) باخلل بوده است و دین عیسی پیغمبر صلوات الله علیه گرفت و برادران را وصیت کرد که در کتب خوانده ام که آخرالزمان پیغامبری خواهد آمد نام او محمد مصطفی صلی الله علیه و سلم.
 اگر روزگار یابم نخست کسی من باشم که بدو بگروم و اگر نیابم امیدوارم که حشر ِ ما را با امت او کنند ، شما فرزندان خود را همچنین وصیت کنید تا بهشت یابید

،این خبر به کسری نوشیروان بردند ، کسری به عامل خود نامه نبشت که در ساعت چون این نامه بخوانی بزرجمهر را با بند گران و غل بدرگاه فرست ، عامل بفرمان او را بفرستاد و خبر در پارس افتاد که بازداشته را فردا بخواهند برد ، حکما و علما نزدیک وی می آمدند و میگفتند که ما را از علم خویش بهره دادی و هیچ چیز دریغ نداشتی تا دانا شدیم ، ستارة روشن ما بودی که ما را راه راست نمودی و آب خوش ما بودی که سیراب از تو شدیم و مرغزار پر میوة ما بودی که گونه گونه از تو یافتیم ،

پادشاه بر تو خشم گرفت و ترا می برند و تو نیز از آن حکیمان نیستی که از راه راست بازگردی ، ما را یادگاری ده از علم خویش .

گفت :

وصیت کنم شما را که خدای را عز و جل به یگانگی شناسید و وی را طاعت دارید و بدانید که کردار زشت و نیکوی شما را می بیند و آنچه در دل دارید می داند و زندگانی شما بفرمان اوست
 و چون کرانه شوید بازگشت شما بدوست و حشر و قیامت خواهد بود و ثواب و عقاب ،

و نیکوئی گوئید و نیکوکاری کنید که خدای عزوجل که شما را آفرید برای نیکی آفرید و زینهار تا بدی نکنید و از بدان دور باشید که بد کننده را زندگی کوتاه باشد ،

و پارسا باشید و چشم و گوش و دست و فرج از حرام و مال مردمان دور دارید و بدانید که مرگ خانة زندگانی است

 اگر چه بسیار زیید آنجا میباید رفت ، و لباس شرم می پوشید که لباس ابرار است و راست گفتن پیشه گیرید که روی را روشن درد و مردمان ، راستگویان را دوست دارند و راستگوی هلاک نشود ،
و از دروغ گفتن دور باشید که دروغ زن ارچه گواهی راست دهد نپذیرند ،
و حسد کاهش تن است و حاسد را هرگز آرامش نباشد که با تقدیر خدای بلندنام دایم بجنگ باشد و اجل ناآمده مردم را حسد بکشد .

و حریص را راحت نیست زیرا که او چیزی می طلبد که شاید وی را ننهاده اند ،

و دور باشید از طمع و هوس در همة زنان که نعمت پاک بستانند و خانها ویران کنند

و هر که خواهد که زنش پارسا ماند ، گِرد زنان دیگران نگردد ،

 و مردمان را عیب مکنید که هیچکس بی عیب نیست ، هر که از عیب خود نابینا باشد نادان تر ِ مردمان باشد .

و خوی ِ نیک ، بزرگتر ِعطاهای خداست ، و از خوی بد دور باشید که آن بند گران است بر دل و بر پای ، همیشه بدخو در رنج بزرگ باشد و مردمان از وی برنج و نیکو خوی را هم این جهان بود و هم آن جهان و در هر دو جهان ستوده است ،

هر که از شما بزاد- بزرگتر باشد ، وی را بزرگتر دارید و حرمت او نگاه دارید و از او گردن مکشید

 و همه بر امید اعتماد مکنید چنانکه دست از کار کردن بکشید .

و کسانی که شهرها و دیهها و بناها و کاریزها ساختند و غم این جهان بخوردند آن همه بگذاشتند و برفتند و آن چیزها مدروس شد ،

 این که گفتم بسنده باشد و چنین دانم که دیدار ما بقیامت افتاد .

چون بزرجمهر را بمیدان کسری رسانیدند ،  فرمود که همچنان با بند و غل پیش ما آرید ،

چون پیش آوردند کسری گفت ای بزرجمهر چه ماند از کرامات و مراتب که آنرا نه از حُسن رأی ما بیافتی ؟

و بدرجة وزارت رسیدی و تدبیر ملک بر تو بود ، از دین پدران خویش چرا دست بازداشتی ؟

و حکیم روزگاری بمردمان چرا نمودی که این پادشاه و لشکر و رعیت بر راه راست نیست ؟

 ترا بکشتنی کشم که هیچ گناهکار را نکشته اند که ترا گناهی است بزرگ

والا توبه کنی و به دین اجداد و آبای خویش باز آیی تا عفو یابی که دریغ باشد چون تو حکیمی کشتن و دیگری چون تو نیست .

گفت زندگانی مَلک دراز باد ، مرا مردمان حکیم و دانا و خردمند روزگار میگویند ،

 پس چون من از تاریکی بروشنایی آمدم بتاریکی باز نروم که نادان بی خرد باشم .

کسری گفت بفرمایم تا گردنت بزنند . بزرجمهر گفت داوری که پیش او خواهم رفت عادل است و گواه نخواهد و مکافات کند و رحمت خویش از تو دور کند.

 کسری چنان در خشم شد که بهیچ وقت نشده بود ، گفت او را باز دارید تا بفرمایم که چه باید کرد ، او را باز داشتند ، چون خشم کسری بنشست گفت دریغ باشد تباه کردن این ،

فرمود تا وی را در خانه ای کردند سخت تاریک چون گوری و بآهن گران او را ببستند و صوفی سخت در وی پوشیدند و هر روز دو قرص جو و یک کفه نمک و سبویی آب او را وظیفه کردند و مشرفان گماشت که انفاس وی میشمردند و بدو میرسانند ،

دو سال برین جمله بماند ، روزی سخن وی نشنودند ، پیش کسری بگفتند ، کسری تنگدل شد و بفرمود زندان بزرجمهر بگشادند و خواص و قوم او را نزدیک وی آوردند تا با وی سخن گوید مگر او جواب دهد ،

 وی را بروشنایی آوردند ، یافتندش به تن قوی و گونه بر جای ، گفتند ای حکیم ترا پشمینة سطبر و بند گران و جایی تنگ و تاریک می بینیم ، چگونه است که گونه برجای است و تن قویتر است ، سبب چیست ؟

 بزرجمهر گفت که برای خود گوارشی ساخته ام از شش چیز ، هر روز از آن لختی بخورم تا بدین بمانده ام .

گفتند ای حکیم اگر بینی آن معجون ما را بیاموز تا اگر کسی از ما را و یاران ما را کاری افتد و چنین حال پیش آید آنرا پیش داشته آید ،

گفت:
 نخست ثقه درست کردم که هر چه ایزد عزّ ذکره تقدیر کرده است باشد ،
 
دیگر بقضاء او رضا دادم ،

سوم پیراهن صبر پوشیده ام که محنت را هیچ چیزی چون صبر نیست ،

چهارم اگر صبر نکنم باری سودا و ناشکیبایی را بخود راه ندهم ،
 
پنجم آنکه اندیشم که مخلوقی را چون من کار بتر ازین است شکر کنم ،

 ششم آنکه از خداوند نومید نیستم که ساعت تا ساعت فرج دهد ،

 آنچه رفت و گفت با کسری رسانیدند ، با خویشتن گفت چنین حکیمی را چون توان کشت ، و آخر بفرمود تا او را کشتند و مثله کردند و وی ببهشت رفت و کسری بدوزخ ،

- روایت کشته شدن بزرگمهر بدست یکی از جانشینان خسرو اول ،  علاوه بر بیهقی  ،  توسط  مسعودی  ، ابن العبری  و  ابن الجوزی      نیز آمده است. نوشته های بیهقی ،مسعودی،ابن العبری و ابن الجوزی با نوشته های خواجه نظام الملک و ابن اسفندیار ضمن برخی شباهت ها ،از نظر کلی  منافات دارد.    نظام الملک  و   ابن اسفندیار   معتقدند که  بزرگمهر تا پس از انقراض ساسانیان حیات داشته است-»

محمد بن اسحاق گوید :
 روزدوشنبه ، دوازدهم ماه ربیع الاول که محمد از مادر بوجود آمد ؛ آن سال بود که اصحاب پیل قصد مکه کرده بودند و حق تعالی ایشان را هلاک کرد ،
حسّان ابن ثابت گفته است که من هفت ساله بودم اندر مدینه که یکی را از جهودان دیدم که بر بالای ِ مدینه برآمد و آوازی بلند داد و گفت:
«اختر ِ محمد امشب برآمد» ، یعنی امشب محمد بوجود آمد و آمنه حکایت کرد که در آن شب که محمد از من به وجود خواست آمد ،

ستارگان آسمان دیدم که همچون باران بر سر من فرو می باریدند و به زیارت محمد می آمدند

و هم آمنه گفت که چون محمد به زمین نهادم ، دیدم که سربرآورد و روی سوی ِآسمان کرد و دست به دعا برداشت !

و آن شب که محمد خواست به وجود آمد، آتش مجوس در پارس کشته شد و هزارسال بود تا آن آتش افروخته بودند و هرگز نمرده بود»


شبیه این گفتة  را ، طبری نیز که در حدود یکصد سال پیش از فردوسی زیسته بود روایت میکند :

«از هانی مخزومی روایت کرده اند و او یکصدو پنجاه سال زیسته بود ، که به شب تولد پیغمبر خدا

ایوان کسری بلرزید و چهارده کنگرة آن بیفتاد و آتش پارسیان خاموشی گرفت و هزارسال بود که خاموشی ندیده بود و دریاچة ساوه فرو رفت»

حمدالله مستوفی مینویسد :

«در شب ولادت مبارکش ، همة بتان به روی درافتادند و ایوان کسری بشکست و بحیره ساوه از آب خشک شد

 و آتش آتشکده های فارس بمرد

و از کعبه ندا آمد که کفر پژمرد و دین برافروخت و طهارت رسید ،

 چون مادرش در او نگرید نوری از او درخشان بود که ستارگان را ناپیدا کرد

 و از پیش او تا به شام برفت و از ایوان انوشیروان چهارده کنگره بیفتاد

و انوشیروان عادل در خواب دید که از طاق او ده کنگره به زمین آمد

و موبد موبدان دید که شتر لاغر عرب با شتران فربه عجم جنگ کردند و ایشان را تا خراسان گریزانیدند» 



داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
dkanielskgzlr
سه شنبه 4 تیر 1398 11:19 ق.ظ
ahxsoaorxwif online pharmacies cialis <a href=http://northwestpharmacyph.com/>buy pfizer viagra</a> cialis canada pharmacy <a href="http://northwestpharmacyph.com/">cost of cialis at walmart pharmacy</a>
generic viagra cheap
cialis on-line
سه شنبه 4 تیر 1398 10:53 ق.ظ
cialis preise 10mg [url=http://cialissom.com/]cialis 5mg[/url]
tadalafil et hypertension arterielle.
okanielxkdxrw
سه شنبه 4 تیر 1398 06:02 ق.ظ
npvdznjunryo cialis canada prescription <a href=http://northwestpharmacyph.com/>viagra instructions</a> sample viagra <a href="http://northwestpharmacyph.com/">canadaian viagra prescription price</a>
viagra directions
npanielelteit
سه شنبه 4 تیر 1398 02:36 ق.ظ
dztjiamxtczu viagra professional <a href=http://northwestpharmacyph.com/>viagra instructions</a> how to get viagra without a prescription <a href="http://northwestpharmacyph.com/">canadien cialis</a>
viagra canadian pharmacy
wjanielifcuvw
سه شنبه 4 تیر 1398 02:15 ق.ظ
yntjledwfekw canada viagra generic <a href=http://northwestpharmacyph.com/>buy viagra without prescription</a> canadian drugs <a href="http://northwestpharmacyph.com/">viagra prescription from canada</a>
cialis canada cheap
njanielmwxxvx
دوشنبه 3 تیر 1398 11:50 ب.ظ
gpnocezsaewv viagra for sale online <a href=http://northwestpharmacyph.com/>cialis/canada</a> viagra soft <a href="http://northwestpharmacyph.com/">cialis offshore pharmacy</a>
canadianpharmacy
vtanielpetjva
دوشنبه 3 تیر 1398 11:25 ب.ظ
lvpnbiijzoaz viagra pill splitter <a href=http://northwestpharmacyph.com/>canada pharmacy</a> cialis-canada <a href="http://northwestpharmacyph.com/">canadian pharmacy cialis for daily use</a>
online pharmacy viagra
bbanielltkssx
دوشنبه 3 تیر 1398 08:32 ب.ظ
uzixulcwuudz buy viagra soft http://viagracanadacialis.com/ - canadian cialisis viagra coupon <a href="http://canadaviagravrcialis.com/">inexpensive brand viagra canadian pharmacy</a>
grscHarie
دوشنبه 3 تیر 1398 08:25 ب.ظ
[url=http://viagrapfhze.com/]generic viagra[/url] п»їviagra <a href="http://viagrapfhze.com/#">viagra</a>
habzovato
دوشنبه 3 تیر 1398 08:16 ب.ظ
[url=http://onlineviaqer.com/]viagra[/url] generic viagra <a href="http://onlineviaqer.com/#">online viagra</a>
eyanielxmdxuv
دوشنبه 3 تیر 1398 07:58 ب.ظ
lrenfhwhcuvs viagra <a href=http://northwestpharmacyph.com/>canadian pharmacies</a> viagra purchase <a href="http://northwestpharmacyph.com/">cialis/canada</a>
cilas
byanieltvihkb
دوشنبه 3 تیر 1398 06:26 ب.ظ
gkucxqmtwkvd canadian pharmacy for cialis [url=http://northwestpharmacyph.com/]viagra prescriptions[/url] what is the price of cialis in canada <a href="http://northwestpharmacyph.com/">cialis coupons for pharmacy</a>
how to get viagra without a prescription
pkanielngnrfl
دوشنبه 3 تیر 1398 05:15 ب.ظ
buftvxdfjsvr cialis purchase in canada <a href=http://northwestpharmacyph.com/>viagra australia</a> viagra tablets <a href="http://northwestpharmacyph.com/">generic viagra candian pharmacy</a>
buy viagra professional
xdanielyudqoo
دوشنبه 3 تیر 1398 04:04 ب.ظ
cxnapagltqed cialis cheap <a href=http://northwestpharmacyph.com/>viagra forum</a> best price on cialis prescription <a href="http://northwestpharmacyph.com/">is it legal to order cialis from canada without an rx prescription</a>
what would happen if a girl took viagra
wsanielcfukyp
دوشنبه 3 تیر 1398 03:57 ب.ظ
stkwoqldcxjg cost viagra <a href=http://northwestpharmacyph.com/>how much is viagra</a> canadian pharmacy generic cialis <a href="http://northwestpharmacyph.com/">viagra india pharmacy</a>
best generic viagra
vftgHaina
دوشنبه 3 تیر 1398 12:03 ب.ظ
[url=http://viagraveikd.com/]buy viagra[/url] viagra <a href="http://viagraveikd.com/#">generic viagra</a>
oxanieldyytts
دوشنبه 3 تیر 1398 11:49 ق.ظ
nakikajgrwrl real viagra <a href=http://northwestpharmacyph.com/>viagra information</a> viagra substitute <a href="http://northwestpharmacyph.com/">cialis 100mg from canada</a>
free viagra pills
lqanielwkvnix
دوشنبه 3 تیر 1398 11:34 ق.ظ
xiqztcqsdlca viagra overnight http://canadaviagravqcialis.com/ - canadiancialis.com cialis-canadian pharmacy <a href="http://canadacialisproviagra.com/">cialis canadian</a>
rzanielotixqb
دوشنبه 3 تیر 1398 11:31 ق.ظ
zxxxxxvilopo cheap viagra without prescription <a href=http://northwestpharmacyph.com/>calis</a> buy viagra online without prescription <a href="http://northwestpharmacyph.com/">ccialis de canada</a>
viagra dosing
kyanielfgvadu
دوشنبه 3 تیر 1398 10:44 ق.ظ
wjxbkvnnlgvy mexican pharmacy online buy <a href=http://northwestpharmacyph.com/>viagra pills uk</a> price for cialis <a href="http://northwestpharmacyph.com/">canadian pharmacy low price cialis</a>
canadien pharmacy
gfaniellbezma
دوشنبه 3 تیر 1398 09:58 ق.ظ
hxcmfgzxzmhq cost viagra <a href=http://northwestpharmacyph.com/>tadalafil in canada</a> buy cialis from canada <a href="http://northwestpharmacyph.com/">canada online pharmacies viagra</a>
cheapest generic viagra
haanielatngjg
دوشنبه 3 تیر 1398 09:34 ق.ظ
gdwsnttmmkon viagra 100 mg dose [url=http://northwestpharmacyph.com/]tadalafil in canada[/url] viagra stories <a href="http://northwestpharmacyph.com/">canadian pharmicies cialis</a>
canada viagra generic
bfanieltluxrv
دوشنبه 3 تیر 1398 05:20 ق.ظ
jhvgbgtfjkjs low prices on cialis <a href=http://northwestpharmacyph.com/>buy generic viagra</a> canadian pharcharmy online <a href="http://northwestpharmacyph.com/">canadian drugs phiser viagra</a>
cheap viagra
rgdvAvata
دوشنبه 3 تیر 1398 04:46 ق.ظ
[url=http://bestbuymaleenhancement.com/]generic viagra online[/url] generic viagra reviews <a href="http://bestbuymaleenhancement.com/#">viagra generic</a>
vfngabsex
دوشنبه 3 تیر 1398 04:35 ق.ظ
[url=http://cialisovnnc.com/]online cialis[/url] п»їcialis <a href="http://cialisovnnc.com/#">cialis generic</a>
tvtgrak
دوشنبه 3 تیر 1398 04:13 ق.ظ
[url=http://cialisgretkjss.com/]cialis pill[/url] cheap cialis <a href="http://cialisgretkjss.com/#">online cialis</a>
olplrak
دوشنبه 3 تیر 1398 03:51 ق.ظ
[url=http://viagranerrds.com/]online viagra[/url] viagra online <a href="http://viagranerrds.com/#">buy viagra</a>
fbnhrak
دوشنبه 3 تیر 1398 03:35 ق.ظ
[url=http://genericonlineviaqra.com/]generic viagra[/url] п»їviagra <a href="http://genericonlineviaqra.com/#">viagra online</a>
lkanielewdyid
دوشنبه 3 تیر 1398 03:08 ق.ظ
nyrclrsyblbu cheap cialis canada http://canadaianviagravscialis.com/ - cialis canada prescription viagra pills uk <a href="http://healthviagracialisincanada.com/">canadian pharmacies cialis</a>
geyuAlums
دوشنبه 3 تیر 1398 01:16 ق.ظ
[url=http://viagracefo.com/]viagra buy[/url] viagra <a href="http://viagracefo.com/#">cheap viagra</a>
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30