تبلیغات
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر - حافظ
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر

حافظ

نویسنده :بهمن رحمانی
تاریخ:دوشنبه 20 مهر 1394-09:38 ق.ظ


 

حافظ شیرازی

شمس الدین محمد ،

 ملقب به خواجه حافظ شیرازی ، مشهور به لسان الغیب از شعرای نامدار تاریخ ایران زمین است که تا نام ایران زنده و پا برجاست نام وی نیز جاودان خواهد بود.

 در خصوص دوران زندگی حافظ ، زمان به دنیا آمدن او اطلاعات دقیقی در دست نیست. ولی در حدود سال 726 ق. / 704خ.  در شهر شیراز به دنیا آمد است.

اطلاعات چندانی از خانواده و اجداد خواجه حافظ در دست نیست !

گفته اندکه:

پدرش بهاء الدین نام داشته و در دوره سلطنت اتابکان فارس از اصفهان به شیراز مهاجرت کرده است.

اما در نسخه چاپی محمد غنی و علامه قزوینی پدر و نیاکان حافظ به رودک همدان منسوب شده اند ! ؟

شمس الدین از دوران طفولیت به مکتب و مدرسه روی آورد .

او برای سپری نمودن علوم و معلومات معمول زمان خویش به محضر علما و فضلای زادگاهش شتافت و از این بزرگان بویژه قوام الدین عبدا... بهره ها گرفت.

خواجه در دوران جوانی بر تمام علوم مذهبی و ادبی روزگار خود تسلط یافت.

او هنوز دهه بیست زندگی خود را سپری ننموده بود که به یکی از مشاهیر علم و ادب دیار خود تبدل شد.

وی در این دوره علاوه بر اندوخته عمیق علمی و ادبی خود قرآن را نیز کامل از حفظ داشت و از این روی تخلص حافظ بر خود نهاد.

دوران جوانی حافظ مصادف بود با افول سلسله محلی اتابکان فارس و این ایالات مهم به تصرف خاندان اینجو در آمده بود.

حافظ که در همان دوره به شهرت والایی دست یافته بود، مورد توجه و امرای اینجو قرار گرفت و پس از راه یافتن به دربار آنان به مقامی بزرگ نزد شاه شیخ جمال الدین ابواسحاق حاکم فارس دست یافت.

دوره حکومت شاه ابواسحاق اینجو توأم با عدالت و انصاف بود. این امیر دانشمند و ادب دوست در دوره حکمرانی خود که از سال 742 تا 754ق. /  720تا 731 خ.  بطول انجامید، در عمرانی و آبادانی فارس و آسایش و امنیت مردم این ایالت بویژه شیراز کوشید.

حافظ از لطف امیرابواسحاق بهره مند بود . او در اشعار خود با ستودن وی در القابی چون ،جمال چهره اسلام، سپهر علم و حیاء ، حق شناسی خود را نسبت به این امیر نیکوکار بیان داشت.

 پس از این دوره، امیر مبارزه الدین مؤسس سلسله آل مظفر در سال 754 ق. / 731 بر امیر اسحاق چیره گشت و پس از آنکه او را در میدان شهر شیراز به قتل رساند ، حکومتی مبتنی بر ظلم و ستم و سخت گیری را در سراسر ایالت فارس حکمفرما ساخت.

امیر مبارز الدین شاهی تند خوی و متعصب و ستمگر بود.

حافظ در غزلی به این موضوع چنین اشاره می کند:

 

راستی خاتم فیروزه بو اسحاقی              خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود

دیدی آن قهقهه کبک خرامان حافظ           که زسر پنجه شاهین قضا غافل بود

 

 حافظ در معدود مدایحی که گفته است :

نه تنها متانت خود را از دست نداده است بلکه همچون سعدی ممدوحان خود را پند داده ، کیفر دهر و ناپایداری این دنیا و لزوم رعایت انصاف و عدالت را به آنان گوشزد کرده است.

اقدامات امیر مبارزالدین با مخالفت و نارضایتی حافظ مواجه گشت و وی با تاختن بر اینگونه اعمال آن را ریاکارانه و ناشی از خشک اندیشی و تعصب مذهبی قشری امیر مبارز الدین دانست.



سلطنت امیر مبارز الدین مدت زیادی به طول نیانجامید و در سال 759 ه.ق دو تن از پسران او شاه محمود و شاه شجاع که از خشونت بسیار امیر به تنگ آمده بودند توطئه ای فراهم آورده و پدر را از حکومت خلع کردند. این دو امیر نیز به نوبه خود احترام فراوانی به حافظ می گذاشتند و از آنجا که بهره ای نیز از ادبیات و علوم داشتند شاعر بلند آوازه دیار خویش را مورد حمایت خاص خود قرار دادند.

 

اواخر زندگی شاعر بلند آوازه ایران همزمان بود با حمله امیر تیمور و این پادشاه بیرحم و خونریز پس از جنایات و خونریزی های فراوانی که در اصفهان انجام داد و از هفتاد هزار سر بریده مردم آن دیار چند مناره ساخت روبه سوی شیراز نهاد.

 

مرگ حافظ احتمالاً در سال 971 ه.ق روی داده است و حافظ در گلگشت مصلی که منطقه ای زیبا و با صفا بود و حافظ علاقه زیادی به آن داشت به خاک سپرده شد و از آن پس آن محل به حافظیه مشهور گشت.

 

آرامگاه حافظ

 

نقل شده است که در هنگام تشییع جنازه خواجه شیراز گروهی از متعصبان که اشعار شاعر و اشارات او به می و مطرب و ساقی را گواهی بر شرک و کفروی می دانستند مانع دفن حکیم به آیین مسلمانان شدند.

 

در مشاجره ای که بین دوستداران شاعر و مخالفان او در گرفت سرانجام قرار بر آن شد تا تفألی به دیوان خواجه زده و داوری را به اشعار او واگذارند. پس از باز کردن دیوان اشعار این بیت شاهد آمد:

 

قدیم دریغ مدار از جنازه حافظ                           که گرچه غرق گناه است می رود به بهشت

 

حافظ بیشتر عمر خود را در شیراز گذراند و بر خلاف سعدی به جز یک سفر کوتاه به یزد و یک مسافرت نیمه تمام به بندر هرمز همواره در شیراز بود.

 

وی در دوران زندگی خود به شهرت عظیمی در سر تا سر ایران دست یافت و اشعار او به مناطقی دور دست همچون هند نیز راه یافت.

 

نقل شده است که وی مورد احترام فراوان سلاطین آل جلایر و پادشاهان بهمنی دکن هندوستان قرار داشت و پادشاهان زیادی او را به پایتخت های خود دعوت کردند. حافظ تنها دعوت محمود شاه بهمنی را پذیرفت و عازم آن سرزمین شد ولی چون به بندر هرمز رسید و سوار کشتی شد طوفانی در گرفت و خواجه که در خشکی، آشوب و طوفان حوادث گوناگونی را دیده بود نخواست خود را گرفتار آشوب دریا نیز بسازد از این رو از مسافرت شد.

 

شهرت اصلی حافظ و رمز پویایی جاودانه آوازه او به سبب غزلسرایی و سرایش غزل های بسیار زیباست.

 

برخی از مهم ترین ابعاد هنری در شعر حافظ عبارتند از:

 
1- رمزپردازی :

رمز پردازی و حضور سمبولیسم شعر حافظ را خانه راز کرده است و بدان وجوه گوناگون بخشیده است. شعر وی بیش از هر چیز به آینه ای می ماند که صورت مخاطبانش را در خود می نمایاند، و این موضوع به دلیل حضور سرشار نمادها و سمبول هایی است که حافظ در اشعارش آفریده است و یا به سمبولهای موجود در سنت شعر فارسی روحی حافظانه دمیده است.

 

چنان که در بیت زیر "شب تاریک" و "گرداب هایل" و . . . را می توان به وجوه گوناگون عرفانی، اجتماعی و شخصی تفسیر و تأویل کرد:

 

شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هایل

کجا دانند حال ما سبکباران ساحلها

2- رعایت تناسبات هنری :

این تناسبات که در لفظ قدما (البته در معنایی محدودتر) "مراعات النظیر" نامیده می شد، در شعر حافظ از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.

 

به روابط حاکم بر اجزاء این ادبیات دقت کنید:

 

ز شوق نرگس مست بلند بالایی

چو لاله با قدح افتاده بر لب جویم

 

شدم فسانه به سرگشتگی که ابروی دوست

کشیده در خم چوگان خویش، چون گویم

 
3- لحن شورافکن در مطلع :

ادبیات شروع هر غزل قابل تأمل و درنگ است. به اقتضای موضوع و مضمون، شاعر بزرگ لحنی خاص را برای شروع غزلهای خود در نظر می گیرد، این لحنها گاه حماسی و شورآفرین است و گاه رندانه و طنزآمیز و زمانی نیز حسرتبار و اندوهگین.

 

بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم

فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم

 
***

من و انکار شراب این چه حکابت باشد

غالباً این قدرم عقل و کفایت باشد

 
***

ما آزموده ایم در این شهر بخت خویش

باید برون کشید از این ورطه رخت خویش

 
4- طنز :

زبان رندانه شعر حافظ به طنز تکیه کرده است. طنز ظرفیت بیانی شعر او را تا سر حد امکان گسترش داده و بدان شور و حیاتی عمیق بخشیده است. حافظ به مدد طنز، به بیان ناگفته ها در عین ظرافت و گزندگی پرداخته و نوش و نیش را در کنار هم گرد آورده است.

 

پادشاه و محتسب و زاهد ریاکار، و حتی خود شاعر در آماج طعن و طنز شعرهای او هستند:

 

فقیه مدرسه دی مست بود و فتوا داد

که می حرام، ولی به ز مال او قافست

 

باده با محتسب شهر ننوشی زنهار

بخورد باده ات و سنگ به جام اندازد

 
5- ایهام ،ابهام :

شعر حافظ، شعر ایهام و ابهام است، ابهام شعر حافظ لذت بخش و رازناک است.

 

نقش موثر ایهام در شعر حافظ را می توان از چند نظر تفسیر کرد:

 

اول، آن که حافظ به اقتضای هنرمندی و شاعریش می کوشیده است تا شعر خود را به ناب ترین حالت ممکن صورت بخشد و از آنجا که ابهام جزء لاینفک شعر ناب محسوب می شود، حافظ از بیشترین سود و بهره را از آن برده است.

 

دوم آن که زمان پرفتنه حافظ، از ظاهر معترض زبانی خاص طلب می کرد؛ زبانی که قابل تفسیر به مواضع مختلف باشد و شاعر با رویکردی که به ایهام و سمبول و طنز داشت، توانست چنین زبان شگفت انگیزی را ابداع کند؛ زبانی که هم قابلیت بیان ناگفته ها را داشت و هم سراینده اش را از فتنه های زمان در امان می داشت.

 

سوم آن که در سنن عرفانی آشکار کردن اسرار ناپسند شمرده می شود و شاعر و عارف متفکر، مجبور به آموختن زبان رمز است و راز آموزی عارفانه زبانی خاص دارد. از آن جا که حافظ شاعری با تعلقات عمیق عرفانی است، بی ربط نیست که از ایهام به عالیترین شکلش بهره بگیرد:

 

دی می شد و گفتم صنما عهد به جای آر

گفتا غلطی خواجه، در این عهد وفا نیست

ایهام در کلمه "عهد" به معنای "زمانه" و "پیمان"

 

دل دادمش به مژده و خجلت همی برم

زبن نقد قلب خویش که کردم نثار دوست

ایهام در ترکیب "نقد قلب" به معنای "نقد دل" و "سکه قلابی"

 

عمرتان باد و مرادهای ساقیان بزم جم

گر چه جام ما نشد پر می به دوران شما

ایهام در کلمه "دوران" به معنای "عهد و دوره" و "دورگردانی ساغر"

 

تفکر حافظ عمیق و زنده پویا و ریشه دار و در خروشی حماسی است. شعر حافظ بیت الغزل معرفت است.

 
جهان بینی حافظ :

از مهمترین وجوه تفکر حافظ را می توان به موارد زیر اشاره کرد:

 
 

1- نظام هستی در اندیشه حافظ همچون دیگر متفکران عارف، نظام احسن است، در این نظام گل و خار در کنار هم معنای وجودی می یابند.

 

حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج

فکر معقول بفرما، گل بی خار کجاست؟

 

من اگر خارم اگر گل، چمن آرایی هست

که از آن دست که او می کشدم می رویم

 
 

2- عشق جان و حقیقت هستی است و در دریای پرموج و خونفشان عشق جز جان سپردن چاره ای نیست.

 

در ازل پرتو حسنت ز تجلی دم زد

عشق پیدا شد و آتش به همه عالم زد

 

عقل می خواست کز آن شعله چراغ افروزد

دست غیب آمد و بر سینه نامحرم زد

 

3- تسلیم و رضا و توکل ابعاد دیگری از اندیشه و جهان بینی حافظ را تشکیل می دهد.

 

آنچه او ریخت به پیمانه ما نوشیدیم

اگر از خمر بهشت است و اگر باده مست

 

تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافریست

راهرو گر صد هنر داد توکل بایدش

 

4- فرزند زمان خود بودن، نوشیدن جان حیات در لحظه، درک و دریافت حالات و آنات حقیقی زندگی

 

به مأمنی رو و فرصت شمر طریقه عمر

که در کمینگه عمرند قاطعان طریق

 

فرصت شما و صحبت کز این دو راهه منزل

چون بگذریم دیگر نتوان بهم رسیدن

 
 

5- انتظار و طلب موعود،

انتظار رسیدن به فضایی آرمانی از مفاهیم عمیقی است که در سراسر دیوان حافظ به صورت آشکار و پنهان وجود دارد، حافظ گاه به زبان رمز و سمبول و گاه به استعاره و کنایه در طلب موعود آرمانی است. اصلاح و اعتراض، شعر حافظ را سرشار از خواسته ها و نیازهای متعالی بشر کرده است:


 

مژده ای دل که مسیحا نفسی می آید

که از انفاس خوشش بوی کسی می آید

 
***

ای پادشه خوبان، داد از غم تنهایی

دل بی تو به جان آمد وقت است که بازآیی

 
***

یوسف گم گشته باز آید به کنعان غم مخور

کلبه احزان شود روزی گلستان غم مخور

 
***

رسید مژده که ایام غم نخواهد ماند

چنان نماند و چنین نیز هم نخواهد ماند




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
yjjIncox
سه شنبه 2 بهمن 1397 04:39 ب.ظ
[url=http://cialisgeans.com/]cialis canada pharmacy online[/url] cialis 10mg <a href="http://cialisgeans.com/">purchasing cialis online</a>
vvrAvata
سه شنبه 2 بهمن 1397 06:54 ق.ظ
[url=http://cialishwzbm.com/]legit cialis online[/url] buy tadalafil online <a href="http://cialishwzbm.com/">daily cialis online</a>
online pharmacies
دوشنبه 1 بهمن 1397 11:27 ب.ظ
<a href="http://canadianonlinepharmacysl.com/">prescription without a doctor's prescription</a>
http://canadianonlinepharmacysl.com/
[url=http://canadianonlinepharmacysl.com/]online pharmacy[/url]
nrhknica
یکشنبه 30 دی 1397 03:02 ب.ظ
[url=http://cialisfw.com/]buy cialis online overnight shipping[/url] cialis brand <a href="http://cialisfw.com/">online pharmacy cialis</a>
nnqHarie
یکشنبه 30 دی 1397 08:11 ق.ظ
[url=http://www.viagraid.com/]buy non prescription viagra online[/url] viagra <a href="http://www.viagraid.com/">buy viagra online uk</a>
nnqboony
شنبه 29 دی 1397 11:38 ب.ظ
[url=http://emtpartsstore.com/]buy generic viagra online[/url] viagra patent <a href="http://emtpartsstore.com/">viagra online usa</a>
kkoanago
شنبه 29 دی 1397 11:30 ب.ظ
[url=http://purseinstock.com/]generic for viagra[/url] price of viagra <a href="http://purseinstock.com/">cheap generic viagra</a>
canadian pharmacies online
شنبه 29 دی 1397 10:57 ب.ظ
<a href="http://canadianonlinepharmacyoffer.com/">canadian pharmacies that ship to us</a>
http://canadianonlinepharmacyoffer.com/
[url=http://canadianonlinepharmacyoffer.com/]most reliable canadian pharmacies[/url]
us pharmacy no prior prescription
شنبه 29 دی 1397 10:18 ب.ظ
<a href="http://canadianonlinepharmacyoffer.com/">canadian pharmacies online</a>
http://canadianonlinepharmacyoffer.com/
<a href=http://canadianonlinepharmacyoffer.com/>canadian pharmacy</a>
bdbZossy
شنبه 29 دی 1397 04:28 ب.ظ
[url=http://www.authenticknicksstore.com/]cheap cialis online[/url] buy tadalafil online <a href="http://www.authenticknicksstore.com/">purchase cialis online</a>
bbtIncox
شنبه 29 دی 1397 04:17 ب.ظ
[url=http://viagrafa.com/]marley drug generic viagra[/url] viagra price <a href="http://viagrafa.com/">generic viagra review</a>
nnnAvata
شنبه 29 دی 1397 07:45 ق.ظ
[url=http://viagraeq.com/]cheap viagra online 100mg[/url] cialis without a prescription <a href="http://viagraeq.com/">where to buy cheap viagra online</a>
ntgovato
جمعه 28 دی 1397 02:17 ب.ظ
[url=http://viagragenerics.com/]is there a generic for viagra[/url] buy cheap viagra online <a href="http://viagragenerics.com/">is there a generic cialis or viagra</a>
best 10 online pharmacies
جمعه 28 دی 1397 06:22 ق.ظ
<a href="http://canadianonlinepharmacyhd.com/">canadian pharmacies</a>
http://canadianonlinepharmacyhd.com/
[url=http://canadianonlinepharmacyhd.com/]best mail order pharmacies[/url]
bssSause
پنجشنبه 27 دی 1397 10:16 ب.ظ
[url=http://usaerectionrx.com/]cipla generic viagra reviews[/url] buy cheap generic viagra <a href="http://usaerectionrx.com/">generic viagra canada pharmacy</a>
top rated online canadian pharmacies
چهارشنبه 26 دی 1397 07:22 ب.ظ
<a href="http://canadianonlinepharmacygen.com/">canadian pharmacies online</a>
http://canadianonlinepharmacygen.com/
[url=http://canadianonlinepharmacygen.com/]legitimate online pharmacies[/url]
nwwboony
چهارشنبه 26 دی 1397 02:57 ب.ظ
[url=http://canadiansapharmacyvgy.com/]canadian generic viagra[/url] cheap viagra <a href="http://canadiansapharmacyvgy.com/">buy viagra online usa</a>
bddAlums
چهارشنبه 26 دی 1397 01:37 ب.ظ
[url=http://viagragenerics.com/]generic viagra online[/url] generic viagra <a href="http://viagragenerics.com/">viagra generic date</a>
bfbanago
چهارشنبه 26 دی 1397 09:47 ق.ظ
[url=http://erectionakebd.com/]is there a generic for viagra[/url] generic viagra soft tabs <a href="http://erectionakebd.com/">online viagra</a>
bbrAvata
سه شنبه 25 دی 1397 01:49 ب.ظ
[url=http://onlinewwwmen.com/]how to buy viagra[/url] where to buy viagra online <a href="http://onlinewwwmen.com/">best places to buy viagra</a>
jjyknica
یکشنبه 23 دی 1397 11:14 ب.ظ
[url=http://cialisckajrhd.com/]best online pharmacy for cialis[/url] cialis online pharmacy <a href="http://cialisckajrhd.com/">real cialis online</a>
bfgHarie
یکشنبه 23 دی 1397 05:55 ب.ظ
[url=http://viagravkash.com/]viagra online prescription[/url] viagra samples <a href="http://viagravkash.com/">generic viagra online canadian pharmacy</a>
nnmAvata
شنبه 22 دی 1397 05:43 ب.ظ
[url=http://cialiscials.com/]cialis buy online[/url] cialis price <a href="http://cialiscials.com/">cialis online no prescription</a>
nsfboony
جمعه 21 دی 1397 12:36 ب.ظ
[url=https://susamsokagim.com/]when will generic viagra be available[/url] order viagra online <a href="https://susamsokagim.com/">cheap generic viagra</a>
bbsovato
جمعه 21 دی 1397 12:06 ب.ظ
[url=https://bitcapblog.com/]best place to buy generic viagra review[/url] canadian viagra <a href="https://bitcapblog.com/">when will viagra become generic</a>
nrdanago
جمعه 21 دی 1397 06:38 ق.ظ
[url=https://mo-basta.org/]online pharmacy viagra[/url] viagra dose <a href="https://mo-basta.org/">does generic viagra work</a>
online pharmacy canada
جمعه 21 دی 1397 04:31 ق.ظ
<a href="http://canadianonlinepharmacybsl.com/">canadian pharmacy online</a>
http://canadianonlinepharmacybsl.com/
[url=http://canadianonlinepharmacybsl.com/]best mail order pharmacies[/url]
oolknica
پنجشنبه 20 دی 1397 10:20 ب.ظ
[url=http://usa77www.com/]what is the generic for viagra[/url] natural alternatives to viagra <a href="http://usa77www.com/">buy cheapest viagra</a>
nsfAlums
پنجشنبه 20 دی 1397 03:31 ب.ظ
[url=https://aluixnetwork.com/]cheapest viagra online[/url] does generic viagra work <a href="https://aluixnetwork.com/">is there generic viagra</a>
vveHarie
پنجشنبه 20 دی 1397 02:57 ب.ظ
[url=http://canadiannowv.com/]why is viagra not generic[/url] canadian viagra <a href="http://canadiannowv.com/">sildenafil generic vs viagra</a>
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30