تبلیغات
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر - حافظ
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر

حافظ

نویسنده :بهمن رحمانی
تاریخ:دوشنبه 20 مهر 1394-10:38 ق.ظ


 

حافظ شیرازی

شمس الدین محمد ،

 ملقب به خواجه حافظ شیرازی ، مشهور به لسان الغیب از شعرای نامدار تاریخ ایران زمین است که تا نام ایران زنده و پا برجاست نام وی نیز جاودان خواهد بود.

 در خصوص دوران زندگی حافظ ، زمان به دنیا آمدن او اطلاعات دقیقی در دست نیست. ولی در حدود سال 726 ق. / 704خ.  در شهر شیراز به دنیا آمد است.

اطلاعات چندانی از خانواده و اجداد خواجه حافظ در دست نیست !

گفته اندکه:

پدرش بهاء الدین نام داشته و در دوره سلطنت اتابکان فارس از اصفهان به شیراز مهاجرت کرده است.

اما در نسخه چاپی محمد غنی و علامه قزوینی پدر و نیاکان حافظ به رودک همدان منسوب شده اند ! ؟

شمس الدین از دوران طفولیت به مکتب و مدرسه روی آورد .

او برای سپری نمودن علوم و معلومات معمول زمان خویش به محضر علما و فضلای زادگاهش شتافت و از این بزرگان بویژه قوام الدین عبدا... بهره ها گرفت.

خواجه در دوران جوانی بر تمام علوم مذهبی و ادبی روزگار خود تسلط یافت.

او هنوز دهه بیست زندگی خود را سپری ننموده بود که به یکی از مشاهیر علم و ادب دیار خود تبدل شد.

وی در این دوره علاوه بر اندوخته عمیق علمی و ادبی خود قرآن را نیز کامل از حفظ داشت و از این روی تخلص حافظ بر خود نهاد.

دوران جوانی حافظ مصادف بود با افول سلسله محلی اتابکان فارس و این ایالات مهم به تصرف خاندان اینجو در آمده بود.

حافظ که در همان دوره به شهرت والایی دست یافته بود، مورد توجه و امرای اینجو قرار گرفت و پس از راه یافتن به دربار آنان به مقامی بزرگ نزد شاه شیخ جمال الدین ابواسحاق حاکم فارس دست یافت.

دوره حکومت شاه ابواسحاق اینجو توأم با عدالت و انصاف بود. این امیر دانشمند و ادب دوست در دوره حکمرانی خود که از سال 742 تا 754ق. /  720تا 731 خ.  بطول انجامید، در عمرانی و آبادانی فارس و آسایش و امنیت مردم این ایالت بویژه شیراز کوشید.

حافظ از لطف امیرابواسحاق بهره مند بود . او در اشعار خود با ستودن وی در القابی چون ،جمال چهره اسلام، سپهر علم و حیاء ، حق شناسی خود را نسبت به این امیر نیکوکار بیان داشت.

 پس از این دوره، امیر مبارزه الدین مؤسس سلسله آل مظفر در سال 754 ق. / 731 بر امیر اسحاق چیره گشت و پس از آنکه او را در میدان شهر شیراز به قتل رساند ، حکومتی مبتنی بر ظلم و ستم و سخت گیری را در سراسر ایالت فارس حکمفرما ساخت.

امیر مبارز الدین شاهی تند خوی و متعصب و ستمگر بود.

حافظ در غزلی به این موضوع چنین اشاره می کند:

 

راستی خاتم فیروزه بو اسحاقی              خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود

دیدی آن قهقهه کبک خرامان حافظ           که زسر پنجه شاهین قضا غافل بود

 

 حافظ در معدود مدایحی که گفته است :

نه تنها متانت خود را از دست نداده است بلکه همچون سعدی ممدوحان خود را پند داده ، کیفر دهر و ناپایداری این دنیا و لزوم رعایت انصاف و عدالت را به آنان گوشزد کرده است.

اقدامات امیر مبارزالدین با مخالفت و نارضایتی حافظ مواجه گشت و وی با تاختن بر اینگونه اعمال آن را ریاکارانه و ناشی از خشک اندیشی و تعصب مذهبی قشری امیر مبارز الدین دانست.



سلطنت امیر مبارز الدین مدت زیادی به طول نیانجامید و در سال 759 ه.ق دو تن از پسران او شاه محمود و شاه شجاع که از خشونت بسیار امیر به تنگ آمده بودند توطئه ای فراهم آورده و پدر را از حکومت خلع کردند. این دو امیر نیز به نوبه خود احترام فراوانی به حافظ می گذاشتند و از آنجا که بهره ای نیز از ادبیات و علوم داشتند شاعر بلند آوازه دیار خویش را مورد حمایت خاص خود قرار دادند.

 

اواخر زندگی شاعر بلند آوازه ایران همزمان بود با حمله امیر تیمور و این پادشاه بیرحم و خونریز پس از جنایات و خونریزی های فراوانی که در اصفهان انجام داد و از هفتاد هزار سر بریده مردم آن دیار چند مناره ساخت روبه سوی شیراز نهاد.

 

مرگ حافظ احتمالاً در سال 971 ه.ق روی داده است و حافظ در گلگشت مصلی که منطقه ای زیبا و با صفا بود و حافظ علاقه زیادی به آن داشت به خاک سپرده شد و از آن پس آن محل به حافظیه مشهور گشت.

 

آرامگاه حافظ

 

نقل شده است که در هنگام تشییع جنازه خواجه شیراز گروهی از متعصبان که اشعار شاعر و اشارات او به می و مطرب و ساقی را گواهی بر شرک و کفروی می دانستند مانع دفن حکیم به آیین مسلمانان شدند.

 

در مشاجره ای که بین دوستداران شاعر و مخالفان او در گرفت سرانجام قرار بر آن شد تا تفألی به دیوان خواجه زده و داوری را به اشعار او واگذارند. پس از باز کردن دیوان اشعار این بیت شاهد آمد:

 

قدیم دریغ مدار از جنازه حافظ                           که گرچه غرق گناه است می رود به بهشت

 

حافظ بیشتر عمر خود را در شیراز گذراند و بر خلاف سعدی به جز یک سفر کوتاه به یزد و یک مسافرت نیمه تمام به بندر هرمز همواره در شیراز بود.

 

وی در دوران زندگی خود به شهرت عظیمی در سر تا سر ایران دست یافت و اشعار او به مناطقی دور دست همچون هند نیز راه یافت.

 

نقل شده است که وی مورد احترام فراوان سلاطین آل جلایر و پادشاهان بهمنی دکن هندوستان قرار داشت و پادشاهان زیادی او را به پایتخت های خود دعوت کردند. حافظ تنها دعوت محمود شاه بهمنی را پذیرفت و عازم آن سرزمین شد ولی چون به بندر هرمز رسید و سوار کشتی شد طوفانی در گرفت و خواجه که در خشکی، آشوب و طوفان حوادث گوناگونی را دیده بود نخواست خود را گرفتار آشوب دریا نیز بسازد از این رو از مسافرت شد.

 

شهرت اصلی حافظ و رمز پویایی جاودانه آوازه او به سبب غزلسرایی و سرایش غزل های بسیار زیباست.

 

برخی از مهم ترین ابعاد هنری در شعر حافظ عبارتند از:

 
1- رمزپردازی :

رمز پردازی و حضور سمبولیسم شعر حافظ را خانه راز کرده است و بدان وجوه گوناگون بخشیده است. شعر وی بیش از هر چیز به آینه ای می ماند که صورت مخاطبانش را در خود می نمایاند، و این موضوع به دلیل حضور سرشار نمادها و سمبول هایی است که حافظ در اشعارش آفریده است و یا به سمبولهای موجود در سنت شعر فارسی روحی حافظانه دمیده است.

 

چنان که در بیت زیر "شب تاریک" و "گرداب هایل" و . . . را می توان به وجوه گوناگون عرفانی، اجتماعی و شخصی تفسیر و تأویل کرد:

 

شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هایل

کجا دانند حال ما سبکباران ساحلها

2- رعایت تناسبات هنری :

این تناسبات که در لفظ قدما (البته در معنایی محدودتر) "مراعات النظیر" نامیده می شد، در شعر حافظ از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.

 

به روابط حاکم بر اجزاء این ادبیات دقت کنید:

 

ز شوق نرگس مست بلند بالایی

چو لاله با قدح افتاده بر لب جویم

 

شدم فسانه به سرگشتگی که ابروی دوست

کشیده در خم چوگان خویش، چون گویم

 
3- لحن شورافکن در مطلع :

ادبیات شروع هر غزل قابل تأمل و درنگ است. به اقتضای موضوع و مضمون، شاعر بزرگ لحنی خاص را برای شروع غزلهای خود در نظر می گیرد، این لحنها گاه حماسی و شورآفرین است و گاه رندانه و طنزآمیز و زمانی نیز حسرتبار و اندوهگین.

 

بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم

فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم

 
***

من و انکار شراب این چه حکابت باشد

غالباً این قدرم عقل و کفایت باشد

 
***

ما آزموده ایم در این شهر بخت خویش

باید برون کشید از این ورطه رخت خویش

 
4- طنز :

زبان رندانه شعر حافظ به طنز تکیه کرده است. طنز ظرفیت بیانی شعر او را تا سر حد امکان گسترش داده و بدان شور و حیاتی عمیق بخشیده است. حافظ به مدد طنز، به بیان ناگفته ها در عین ظرافت و گزندگی پرداخته و نوش و نیش را در کنار هم گرد آورده است.

 

پادشاه و محتسب و زاهد ریاکار، و حتی خود شاعر در آماج طعن و طنز شعرهای او هستند:

 

فقیه مدرسه دی مست بود و فتوا داد

که می حرام، ولی به ز مال او قافست

 

باده با محتسب شهر ننوشی زنهار

بخورد باده ات و سنگ به جام اندازد

 
5- ایهام ،ابهام :

شعر حافظ، شعر ایهام و ابهام است، ابهام شعر حافظ لذت بخش و رازناک است.

 

نقش موثر ایهام در شعر حافظ را می توان از چند نظر تفسیر کرد:

 

اول، آن که حافظ به اقتضای هنرمندی و شاعریش می کوشیده است تا شعر خود را به ناب ترین حالت ممکن صورت بخشد و از آنجا که ابهام جزء لاینفک شعر ناب محسوب می شود، حافظ از بیشترین سود و بهره را از آن برده است.

 

دوم آن که زمان پرفتنه حافظ، از ظاهر معترض زبانی خاص طلب می کرد؛ زبانی که قابل تفسیر به مواضع مختلف باشد و شاعر با رویکردی که به ایهام و سمبول و طنز داشت، توانست چنین زبان شگفت انگیزی را ابداع کند؛ زبانی که هم قابلیت بیان ناگفته ها را داشت و هم سراینده اش را از فتنه های زمان در امان می داشت.

 

سوم آن که در سنن عرفانی آشکار کردن اسرار ناپسند شمرده می شود و شاعر و عارف متفکر، مجبور به آموختن زبان رمز است و راز آموزی عارفانه زبانی خاص دارد. از آن جا که حافظ شاعری با تعلقات عمیق عرفانی است، بی ربط نیست که از ایهام به عالیترین شکلش بهره بگیرد:

 

دی می شد و گفتم صنما عهد به جای آر

گفتا غلطی خواجه، در این عهد وفا نیست

ایهام در کلمه "عهد" به معنای "زمانه" و "پیمان"

 

دل دادمش به مژده و خجلت همی برم

زبن نقد قلب خویش که کردم نثار دوست

ایهام در ترکیب "نقد قلب" به معنای "نقد دل" و "سکه قلابی"

 

عمرتان باد و مرادهای ساقیان بزم جم

گر چه جام ما نشد پر می به دوران شما

ایهام در کلمه "دوران" به معنای "عهد و دوره" و "دورگردانی ساغر"

 

تفکر حافظ عمیق و زنده پویا و ریشه دار و در خروشی حماسی است. شعر حافظ بیت الغزل معرفت است.

 
جهان بینی حافظ :

از مهمترین وجوه تفکر حافظ را می توان به موارد زیر اشاره کرد:

 
 

1- نظام هستی در اندیشه حافظ همچون دیگر متفکران عارف، نظام احسن است، در این نظام گل و خار در کنار هم معنای وجودی می یابند.

 

حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج

فکر معقول بفرما، گل بی خار کجاست؟

 

من اگر خارم اگر گل، چمن آرایی هست

که از آن دست که او می کشدم می رویم

 
 

2- عشق جان و حقیقت هستی است و در دریای پرموج و خونفشان عشق جز جان سپردن چاره ای نیست.

 

در ازل پرتو حسنت ز تجلی دم زد

عشق پیدا شد و آتش به همه عالم زد

 

عقل می خواست کز آن شعله چراغ افروزد

دست غیب آمد و بر سینه نامحرم زد

 

3- تسلیم و رضا و توکل ابعاد دیگری از اندیشه و جهان بینی حافظ را تشکیل می دهد.

 

آنچه او ریخت به پیمانه ما نوشیدیم

اگر از خمر بهشت است و اگر باده مست

 

تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافریست

راهرو گر صد هنر داد توکل بایدش

 

4- فرزند زمان خود بودن، نوشیدن جان حیات در لحظه، درک و دریافت حالات و آنات حقیقی زندگی

 

به مأمنی رو و فرصت شمر طریقه عمر

که در کمینگه عمرند قاطعان طریق

 

فرصت شما و صحبت کز این دو راهه منزل

چون بگذریم دیگر نتوان بهم رسیدن

 
 

5- انتظار و طلب موعود،

انتظار رسیدن به فضایی آرمانی از مفاهیم عمیقی است که در سراسر دیوان حافظ به صورت آشکار و پنهان وجود دارد، حافظ گاه به زبان رمز و سمبول و گاه به استعاره و کنایه در طلب موعود آرمانی است. اصلاح و اعتراض، شعر حافظ را سرشار از خواسته ها و نیازهای متعالی بشر کرده است:


 

مژده ای دل که مسیحا نفسی می آید

که از انفاس خوشش بوی کسی می آید

 
***

ای پادشه خوبان، داد از غم تنهایی

دل بی تو به جان آمد وقت است که بازآیی

 
***

یوسف گم گشته باز آید به کنعان غم مخور

کلبه احزان شود روزی گلستان غم مخور

 
***

رسید مژده که ایام غم نخواهد ماند

چنان نماند و چنین نیز هم نخواهد ماند




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
buy viagra discount
سه شنبه 23 مرداد 1397 07:18 ق.ظ
where to buy viagra for men
cheap-generic-viagra erfahrung
precio de cialis 5 mg en mexico
http://viabiovit.com/viagra-und-co.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 04:26 ق.ظ

Fantastic data. Many thanks!
order cheap viagra online viagra at pharmacy viagra pharmacy online sildenafil citrate tablets online pharmacy usa viagra purchase viagra online uk lowest price viagra how can i buy viagra without seeing a doctor buy viagra prescription online where can you buy viagra
cheap viagra tesco
دوشنبه 22 مرداد 1397 09:51 ب.ظ
buy tadalafil paypal
viagra sale toronto
es necesario receta medica para comprar viagra
kawanboni.com
دوشنبه 22 مرداد 1397 05:45 ب.ظ

You stated this terrifically!
cialis generico lilly cialis tablets for sale cialis professional yohimbe acheter du cialis a geneve cialis kaufen wo wow cialis tadalafil 100mg cialis coupon cialis qualitat cialis coupon pastillas cialis y alcoho
viagra buy in bangkok
پنجشنبه 18 مرداد 1397 08:17 ق.ظ
viagra cialis cheap
herb viagra sale
female viagra pills australia
Gplus
جمعه 8 تیر 1397 05:55 ق.ظ
Hello there! Ɗߋ you knoѡ iif they maқе any plugins tо protect against hackers?

I'm kinda paranoid аbout losing еverything І've workeԁ
hɑгd on. Аny recommendations?
Charleton
سه شنبه 29 خرداد 1397 09:55 ب.ظ
What's սp іt's me, I am alsο visiting tһis website
on a regular basis, tһis web site is іn fаct fastidious аnd tһe visitors агe in fact sharing good thougһts.
Stone Janah
یکشنبه 27 خرداد 1397 01:05 ق.ظ
Why people stiⅼl use to read news papers when in tһiѕ ttechnological
globe evrything is prеsented on net?
Viagra Online Kaufen Per Lastschrift
شنبه 26 خرداد 1397 02:09 ب.ظ
I've been exploring f᧐r a bit for any hіgh-quality
articles ⲟr weblog posts іn thіs soort of space
. Exploring іn Yahoo Ι at laѕt stumbled
uρon thus website. Reading ths іnformation So і'm glad tօ
convey thаt І have ɑ very gоod uncanny feeling І discovered jսst what I needed.

I ѕo much indubitabvly wil mɑke ѕure to ԁon?t pᥙt out of your mind
tthis sitee and gіѵe іt a glance regularly.
Cialis canada
دوشنبه 7 خرداد 1397 05:39 ق.ظ

Amazing posts. Thanks a lot!
cialis tadalafil tadalafil 20mg cialis online napol buy generic cialis cialis 30 day trial coupon cialis pills in singapore cialis tadalafil online cialis italia gratis acquisto online cialis achat cialis en europe
Eyelashes Growth
چهارشنبه 26 اردیبهشت 1397 10:37 ب.ظ
Hi, i believe thzt i noticed you visited my weblog soo
i ggot here to go back the favor?.I am trying tto
find issues to improve my web site!I suppose its good enough to make use of some
of your ideas!!
4 rx
یکشنبه 23 اردیبهشت 1397 12:54 ب.ظ
Can I simply just say whaat a relief to find a person that really knows
what they are talking about on the net. Yoou definitely realize how to bring an issue
to ligh and make it important. A lot more people need to check this out and understand this side of your story.
I waas surprised that you are not more popular since you surely
possess the gift.
Tayla
یکشنبه 23 اردیبهشت 1397 09:31 ق.ظ
Great post! We will be linking to this particularly great content onn our site.
Keep up the good writing.
Cialis online
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 06:26 ق.ظ

Thank you. Loads of data!

acheter cialis meilleur pri order generic cialis online cialis australian price cialis 100 mg 30 tablet cialis online holland generic cialis soft gels cialis pills in singapore cialis 50 mg soft tab generic cialis pill online tadalafil 5mg
Eyelash
چهارشنبه 19 اردیبهشت 1397 05:45 ب.ظ
Someone essentially assist to make severely articles I would state.
That is the very first time I frequented your web page and so far?

I surprised with the research you made to make this actual publish incredible.
Fantastic process!
Mizo
سه شنبه 18 اردیبهشت 1397 03:33 ق.ظ
Truly when someone doesn't be aware of afterward iits up to othewr users that they will help,
so here it occurs.
Ulberto
یکشنبه 16 اردیبهشت 1397 02:22 ب.ظ
Greetings! Very helpful advice within thiss post!
It is the ljttle changes that prlduce the most important changes.

Thanks a lott foor sharing!
Cialis online
جمعه 7 اردیبهشت 1397 09:06 ب.ظ

Thanks a lot! Awesome information!
cialis uk next day cialis 5mg prix canada discount drugs cialis female cialis no prescription cialis without a doctor's prescription cialis 5mg does cialis cause gout cialis price in bangalore look here cialis order on line cialis pills
Online viagra
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 09:44 ق.ظ

You suggested this well!
safe buy viagra online viagra pharmacy viagra buy viagra uk without prescription how to buy cheap viagra get a prescription online for viagra safe buy viagra online lowest price viagra buy prescription viagra buying real viagra online cheapest viagra online pharmacy
depforce review
جمعه 31 فروردین 1397 06:30 ب.ظ
Ridicculous story there. Whhat appened after?
Takke care!
getroman review
جمعه 24 فروردین 1397 02:48 ق.ظ
Havіng гead this I ƅelieved it was really enlightening.
I appreсiate үou taking the time and effort to ⲣut this infoгmation together.
I oncе agɑin find myself personally spending wɑy too
much time ƅoth reading and leaving comments.
Βut so what, it ѡas stiⅼl worthwhile!
viagra super active (sildenafil citrate)
پنجشنبه 23 فروردین 1397 10:56 ق.ظ
Ꭲhis site truⅼy һas all the informаtion I ԝanted conceгning this subject and Ԁidn't know who to ask.
Aly johnson
شنبه 11 فروردین 1397 11:23 ق.ظ
For the reason that the admin of this web site iis
working, no uncertainty very shortly it will be renowned, due to its quality contents.
Tadalafil discount coupon
شنبه 11 فروردین 1397 06:42 ق.ظ
Good dɑy! I know this is someᴡһat оff topic Ьut I ԝɑs
wondering if үou knew wheгe I ⅽould get ɑ captcha plugin fоr mʏ comment fοrm?
I'm using the same blog platform as ʏoսrs and I'm һaving problems
finding one? Thаnks a ⅼot!
buy lumigan eyelash
شنبه 11 فروردین 1397 04:53 ق.ظ
I'm very pleased to uncover this site. I want to to thank you for ones time for this particularly wonderful read!!
I definitely loved every little bit of it and I have
you bookmarked to look at new stuff in your website.
mezo
سه شنبه 7 فروردین 1397 10:26 ق.ظ
Hаve you ever considereⅾ creating аn е-book օr guestt authoring on otheг sites?
I have ɑ blog based оn the ѕame idreas you discuss
ɑnd woulԁ reaⅼly lime tоo have you share some stories/іnformation. Ι know mʏ audience would
enjoy yoսr work. If youu are even remotely inteгested, feel free
t᧐ shoot mme an e-mail.
Generic cialis
دوشنبه 28 اسفند 1396 05:25 ق.ظ

Thanks a lot, Loads of postings.

cialis 50 mg soft tab how to buy cialis online usa tadalafilo acheter cialis meilleur pri viagra cialis levitra cialis tadalafil online cialis 5mg venta de cialis canada what is cialis cialis 5 mg effetti collateral
best psychic medium reading
چهارشنبه 10 آبان 1396 05:02 ب.ظ
سلام، فقط به وبلاگ خود از طریق Google هشدار داد، و متوجه شد که این واقعا آموزنده است.
من میخواهم برزیل را تماشا کنم اگر این موضوع را در آینده ادامه دهید، سپاسگزارم.
خیلی از مردم از نوشتن شما بهره خواهند برد. به سلامتی!
Where are the femur tibia and fibula?
سه شنبه 17 مرداد 1396 05:44 ق.ظ
Hi there, all is going well here and ofcourse every one is sharing
facts, that's truly excellent, keep up writing.
How do you grow?
سه شنبه 17 مرداد 1396 02:05 ق.ظ
At this time it appears like Expression Engine is the best blogging platform out there right now.
(from what I've read) Is that what you're using on your blog?
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30